ÖZET
Bu makale, Çin Halk Cumhuriyeti’nin (ÇHC) 2001 yılından bu yana, devletin ilk kez bu nüfustan bir terör tehdidiyle karşı karşıya olduğunu iddia ettiği zamandan beri, Uygurları hedef alan terörle mücadele politikalarına genel bir bakış sunmaktadır. Bu politikaları ve etkilerini incelerken, makale devletin Uygurları ÇHC toplumundan giderek izole ettiğini ve dışladığını öne sürmektedir. Michael Foucault’nun yazılarından yola çıkarak, Uygurların bu kademeli dışlanmasını, bir bütün olarak Uygur halkının toplum için neredeyse biyolojik bir tehdidi simgelemeye başladığı ve gözetim, cezalandırma ve gözaltı yoluyla karantinaya alınması gereken bir biyopolitika ifadesi olarak formüle etmektedir. Makale, Çin’in “terörle savaşı”nın bu etkilerinin devlet politikasının niyetiyle örtüştüğünü öne sürmek yerine, bunların Küresel Terörle Savaş çağında belirli bir etnik nüfusu terörist bir tehdit olarak etiketlemenin kaçınılmaz sonuçları olduğunu savunmaktadır.
ANAHTAR KELİMELER: Uygurlar; terörizm; Çin; İslam; biyopolitika
Cinin-Terorle-Savasinin-Biyopolitikasi-Ve-Uygurlarin-Dislanmasi-TUTKCE-1Dipnotlar
¹ Permanent Mission of the People’s Republic of China to the United Nations 2001.
² Bkz. Millward 2004; Bovingdon 2010, 135–136.
³ Yurtdışındaki Uygur milliyetçileri XUAR’da Uygur bağımsızlığı fikrini desteklerken, bu sürgündeki milliyetçilerin çoğu Orta Asya ve Türkiye’deydi ve uygun bir silahlı direniş örgütleme konusunda çok az kapasite veya ilgi göstermişlerdi, Al-Qaida veya Taliban ile bağlantı kurma şöyle dursun. Aslında, Çin hükümeti tarafından bu iddia edilen Al-Qaida finansmanlı terör ağında yer aldığı söylenen grupların çoğu Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri’ndeki seküler insan hakları aktivistleriydi ve uluslararası teröristlerle olası ortaklar değillerdi.
⁴ Meşhur bir şekilde, Laqueur terörizm üzerine tarihsel incelemesinde bu olgunun tanım yapılmasına karşı durduğunu, çünkü bu konuda uluslararası bir uzlaşma sağlama girişiminin “sonsuz tartışmalara yol açacağını” öne sürmüştür. Laqueur 1977, 179.
⁵ Bkz. Roberts, yakında yayınlanacak.
⁶ ÇHC, Ocak 2002’de Uygur terör tehdidi hakkında “‘Doğu Türkistan’ Terör Güçleri Cezasız Kalamaz” başlıklı kapsamlı ikinci bir belge yayınladı. Bkz. Government of China 2002.
⁷ 11 Eylül saldırılarından on iki gün sonra kabul edilen orijinal Executive Order 13224, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın web sitesinde bulunabilir: http://www.state.gov/s/ct/rls/other/des/122570.htm. ETIM, bu kararnamenin uygulandığı örgütler listesine sadece bir yıl sonra Eylül 2002’de eklendi. ETIM’in en sıkı yaptırımlara tabi olan ABD Yabancı Terör Örgütleri (FTO) listesinde yer almadığı belirtilmelidir. Bunun yerine, daha az sıkı yaptırımlar gerektiren hem “Diğer Terör Örgütleri” hem de “Terör İstisna” listelerinde yer almaktadır. Al-Qaeda’ya yaptırım uygulayan orijinal BM Güvenlik Konseyi Kararı 1999’da geçti. Bu kararda belirtilen yaptırımlar Ocak 2002’de 1390 sayılı Karar ile genişletildi. Ancak ETIM bu yaptırımların uygulandığı örgütler listesine ancak Eylül 2002’de eklendi.
⁸ Bazı raporlar Baren’de patlak veren şiddetin spontane olduğunu, Çin ordusunun azınlık ailelerine tanınan doğum sayısına yakın zamanda uygulanan sınırlamaları protesto eden yaklaşık 200 Uygur göstericisiyle çatışmasından sonra meydana geldiğini öne sürmektedir; bkz. Millward 2007, 327–328. Resmi Çin kaynakları da dahil olmak üzere diğer raporlar, olayın kendine Doğu Türkistan İslam Partisi adını veren dini yönelimli ayrılıkçı bir grubun bu küçük kırsal alanın devlet kontrolünü devirme girişimi olduğunu ve kuşatmanın ancak bölgenin kapsamlı bir şekilde bombalanmasından sonra sona erdiğini iddia etmektedir; bkz. Millward 2007, 325–327 ve Vicziany 2003, 249.
⁹ Bkz. Roberts 2004.
¹⁰ Foucault 1997, 32.
¹¹ Foucault 1997, 256.
¹² Žižek 2002, 93.
¹³ Žižek 2002, 93.
¹⁴ Modern bir dışlama olgusunu açıklamak için Homo Sacer tanımlamasının kullanımı Giorgio Agamben’in çalışmasından gelmektedir. Agamben bunu, modern çatışmalarda üretken olmayan veya tehlikeli görülenleri biyolojik olarak dışlama aracı olarak biyopolitikada toplama kamplarının kullanımını açıklama yöntemi olarak kullanmıştır. Bkz. Agamben 1998.
¹⁵ Žižek 2002, 93.
¹⁶ Bkz. Elden 2007.
¹⁷ Bkz. Evar 2012; Ramakrishna 2017.
¹⁸ Ayrıca, Uygurlar ve diğer Çin vatandaşları arasındaki fiziksel görünüm farklılıklarının genel olarak gözlemlenebilir olduğu göz önüne alındığında, çok az Uygurun bu incelemeden kaçabildiği, bu durumun onları ülkedeki diğerlerinden potansiyel tehlikeli bir tehdit olarak kelimenin tam anlamıyla biyolojik olarak ayırdığı da dikkate değerdir.
¹⁹ Bkz. Becquelin 2000 ve Roberts 2016.
²⁰ 1990 ile 1995 yılları arasında güvenlik güçlerinin iddiaya göre yüzün üzerinde “ayrılıkçı karşı-devrimci örgüt, yasadışı örgüt ve gerici çete” bulup ortadan kaldırdığı ve 1831 kişiyi tutukladığı bildirilmektedir. Bkz. Millward 2007, 328. ÇHC’nin Uygur ayrılıkçılığıyla mücadele stratejisinin tam kapsamı, 1996’dan sızdırılan “7 Numaralı Belge”de en iyi şekilde özetlenmektedir. Bu belgeyle ilgili ayrıntılar için bkz. Citizens against Chinese Communist Propaganda 1996.
²¹ Millward 2007, 333.
²² Roberts 1998, 686.
²³ Aynı yer.
²⁴ Ayrıca bu bombalamaların, gerçekten de politik motivasyonlu olmaları ve Uygurlar tarafından gerçekleştirildikleri takdirde, 1990’larda Uygur terörizmi tezahürü olarak haklı bir şekilde nitelendirilebilecek tek şiddetli olaylar arasında yer aldığını belirtmek de önemlidir.
²⁵ Bu güvenlik kampanyasının ayrıntılı bir açıklaması için bkz. Amnesty International (Uluslararası Af Örgütü)1999.
²⁶ Bkz. Roberts, 2004.
²⁷ Smith Finley 2013, 235.
²⁸ Smith Finley 2013, 235–293.
²⁹ Amnesty International (Uluslararası Af Örgütü)2002.
³⁰ Karş. Willy Wo-Lap Lam 2002 ve Dupont 2007.
³¹ Gayri resmi raporlardan yola çıkan Amnesty, Eylül-Kasım 2001 arasında yüzün üzerinde Uygurun terörizm suçlamalarıyla cezai yargılanmasını belgelemekte ve en az dokuzunun idam cezası aldığını kaydetmektedir, ancak aynı zamanda bu dönemde yaklaşık 3000 Uygurun gözaltına alındığını, bunlardan yirmisinin idam edildiğini ve çok daha fazlasının hapsedildiğini iddia eden Uygur diasporası kaynaklarını da alıntılamaktadır. Amnesty International (Uluslararası Af Örgütü)2002, 19–22.
³² Amnesty International (Uluslararası Af Örgütü)2002, 14–15.
³³ Amnesty International (Uluslararası Af Örgütü)2002, 16.
³⁴ Amnesty International (Uluslararası Af Örgütü)2002, 17–19.
³⁵ Uyghur Human Rights Project (Uygur İnsan Hakları Projesi)2007a, 6–7.
³⁶ Şüpheci olmasa da, Joanne Smith Finley 2000’li yılların başında Uygurlar üzerine uluslararası akademik çalışmalarda bu eğilimi işaret etmektedir. Bkz. Smith Finley 2013, 393–394.
³⁷ Bu baskı 2002’de Xinjiang University’de Uygur dilinde tüm öğretimin sona erdirilmesini ve XUAR’ın resmi olarak iki dilli ilkokullarda Çince öğretimin artırılması ve Uygurca kullanımının azaltılması yönünde daha genel bir çabayı içeriyordu. Bkz. Grose 2010, 100.
³⁸ Tibetliler için çok daha önce kurulan benzer kurumlar model alınarak oluşturulan bu on iki dört yıllık okul, başlangıçta yılda 1000 Uygur öğrenciyi kaydetmiş ve 2007’ye kadar 5000 sabit kayıt hedeflemiştir. Bkz. Yan ve Song 2010.
³⁹ Grose 2015.
⁴⁰ Grose 2015, 110–111.
⁴¹ Uyghur Human Rights Project (Uygur İnsan Hakları Projesi)2007b.
⁴² Urumqi’de Çince eğitim görmüş Uygur gençleri üzerine çalışma yapmış olan Jennifer Tayman, onların kendi etnik gruplarındaki diğerlerinden yabancılaştıklarını, ancak “Uygur topluluğunun geri kalanı gibi, Min Kao Han’ların da… Xinjiang’da Han varlığını desteklemediklerini” belirtmektedir. Taynen 2006, 46.
⁴³ Grose 2010, 112–119.
⁴⁴ Justin Hastings’in XUAR’daki Uygur huzursuzlukları üzerine yaptığı incelemede belirttiği gibi, 2001 sonrası şiddetli olaylar “2008 ve 2009’a kadar nadir”di. Hastings 2011.
⁴⁵Elegant 2008.
⁴⁶Saidazimova 2008.
⁴⁷Elegant 2008.
⁴⁸York 2008.
⁴⁹York 2008.
⁵⁰Bkz: Türkistan İslam Partisi (http://www.youtube.com/watch?v=pwO_wX5olNQ&feature=related). Bu örgütü başka bir yerde, o dönemde esasen El Kaide’nin bir paravan propaganda kolu olarak nitelendirdim; muhtemelen Uygurları El Kaide’nin küresel davalarına çekmekle ilgileniyordu. İddiaya göre bir Uygur tarafından yönetilmesine ve videolarında görünmesine rağmen, o zamanlar gerçek bir savaş gücüne sahip olduğuna veya terör eylemleri gerçekleştirme kapasitesine sahip olduğuna dair hiçbir kanıt yoktu. Bkz: Roberts, yakında çıkacak.
⁵¹Uygur İnsan Hakları Projesi 2008, 2.
⁵²Uygur İnsan Hakları Projesi 2010, 14.
⁵³Ryono ve Galway 2015, 235.
⁵⁴İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch), şiddet olaylarından kaynaklanan ölümlerin sayısı ve ölenlerin etnik kimliğinin hala tartışmalı olduğunu belirtmektedir. Örneğin, yurtdışındaki Uygur insan hakları grupları, ayaklanmanın ikinci gününde en az 400 Uygur’un öldürüldüğünü iddia ederek, öldürülenlerin çoğunluğunun Han olduğuna dair resmi açıklamaya itiraz etmektedir. Bkz. İnsan Hakları İzleme Örgütü 2010, 20.
⁵⁵Roberts 2016.
⁵⁶İnsan Hakları İzleme Örgütü2009.
⁵⁷Hille 2009.
⁵⁸Uygur İnsan Hakları Projesi 2010, 42–43.
⁵⁹İnsan Hakları İzleme Örgütü2009.
⁶⁰Uygur İnsan Hakları Projesi 2010, 19.
⁶¹The Guardian 2011.
⁶²Radio Free Asia 2016.
⁶³Bkz. Uyghur İnsan Hakları Projesi 2013.
⁶⁴Radio Free Asia 2015.
⁶⁵Terörizmin uluslararası bir tanımı yoktur. Ancak, bu dönemde Uygur ve Han vatandaşları arasında meydana gelen şiddet olayları, görünürdeki kendiliğinden gelişen doğası göz önüne alındığında, çoğu kabul görmüş tanıma göre muhtemelen terörizm olarak nitelendirilmeyecektir. Polis ve güvenlik organlarına yönelik saldırıların haklı olarak “terörizm” olarak adlandırılıp adlandırılamayacağı daha tartışmalı bir sorudur. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki yasal terörizm tanımına göre, çatışmalara aktif olarak katılan askeri personeli hedef almadıkları için bunlar muhtemelen terör eylemleri olarak kabul edilecektir (bkz: Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı 2004, xii). Güvenlik ve kolluk kuvvetlerini devletler içindeki çatışmalarda meşru savaşçılar olarak kabul eden diğer tanımlara göre ise, bu olaylar muhtemelen devlet dışı militanlar tarafından üstlenilen savaş eylemleri olarak daha doğru bir şekilde tanımlanacaktır (bkz. Garnor 2002).
⁶⁶Bkz. B.B.C. 2012.
⁶⁷Örneğin, bkz. Evans 2012 ve Hille 2012.
⁶⁸Rajagopalan 2013.
⁶⁹Bkz. B.B.C. 2014a; B.B.C. 2014b; ve The Guardian 2015.
⁷⁰Uygur İnsan Hakları Programı 2015, 7.
⁷¹Bu korkular ve buna bağlı nefret, çoğunlukla Çin’in “netizenlerinin” sosyal medyadaki Müslüman karşıtı yorumları incelenerek belgelenmiştir; bu yorumlar 2013’ten sonra belirgin bir şekilde artmıştır (karşılaştırınız: Erie 2016). Ancak, Kunming saldırılarından sonra Çin vatandaşları arasında yapılan bir anket, bu tutumların yalnızca çevrimiçi yorumcularla sınırlı olmadığını göstermektedir. Örneğin, bkz. Chen ve Ding 2014.
⁷²Karşılaştırınız: Branigan 2014; Agence France-Presse 2015.
⁷³Uygur Amerikan Derneği 2013. Bu rapor, el koymaların 2006’dan beri düzenli olarak gerçekleştiğini kabul etse de, yazarlar 2013’ün başlarında bölgedeki bu politikalarda bir artış olduğunu belirtmektedir.
⁷⁴Olsen 2014.
⁷⁵Denyer 2014.
⁷⁶Phillips 2016.
⁷⁷China Law Translate 2015.
⁷⁸Buckley 2015.
⁷⁹China Law Translate 2017.
⁸⁰China Law Translate 2017.
⁸¹Gan 2017a.
⁸²Wong 2016.
⁸³Feng 2017.
⁸⁴Shih 2017b.
⁸⁵Radio Free Asia 2016.
⁸⁶Shih 2017b.
⁸⁷Wen 2017.
⁸⁸Philips 2017.
⁸⁹Millward 2018.
⁹⁰Shih 2017b.
⁹¹İnsan Hakları İzleme Örgütü2017a.
⁹²Leibold ve Zenz 2016.
⁹³Leibold ve Zenz 2016.
⁹⁴Leibold ve Zenz 2017.
⁹⁵Hui 2018.
⁹⁶Martina 2017.
⁹⁷İnsan Hakları İzleme Örgütü2018.
⁹⁸A.g.e.
⁹⁹Foucault 1977, 201.
¹⁰⁰Reuters 2017.
¹⁰¹Gan 2017b.
¹⁰²Associated Press 2017.
¹⁰³Radio Free Asia 2018a ve 2018b.
¹⁰⁴İnsan Hakları İzleme Örgütü2017b.
¹⁰⁵İnsan Hakları İzleme Örgütü2017b.
¹⁰⁶İnsan Hakları İzleme Örgütü2017b.
¹⁰⁷Radio Free Asia 2017.
¹⁰⁸Special Correspondent 2018.
¹⁰⁹Special Correspondent 2018.
¹¹⁰Special Correspondent 2018.
¹¹¹Bkz. İnsan Hakları İzleme Örgütü2017b, Millward 2018, Special Correspondent 2018.
¹¹²Radio Free Asia 2018a.
¹¹³Agamben 1998.
¹¹⁴Bkz. Shih 2017a.
¹¹⁵Bkz. Roberts, yakında çıkacak.
¹¹⁶Suriye’nin ÇHC Büyükelçisi yakın zamanda 5000’den fazla Uygur’un Suriye iç savaşında savaştığını iddia etti ve İsrail Dışişleri Bakanlığı’ndan bir rapor bu sayının 3000’in üzerinde olduğunu öne sürdü. Bkz. The Japan News 2017; The New Arab 2017.
¹¹⁷Dzyubenko 2016.
Kaynakça
Agamben, Giorgio. 1998. Homo Sacer: Egemen Güç ve Çıplak Yaşam. Palo Alto, CA: Stanford University Press.
Agence France-Presse. 2015. “Çin’in Xinjiang’ında Tutuklamalar ‘2014’te Neredeyse İki Katına Çıktı’.” The Telegraph, 23 Ocak. Erişim tarihi: 7 Şubat 2018: http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/11365321/Arrests-in-Chinas-Xinjiang-nearly-doubled-in-2014Muslim-Uighurs.html.
Amnesty International. 1999. Çin Halk Cumhuriyeti: Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi’nde Ağır İnsan Hakları İhlalleri. New York: Amnesty International.
Amnesty International. 2002. Çin’in Terörle Mücadele Mevzuatı ve Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi’nde Baskı. New York, NY: Amnesty International.
Associated Press. 2017. “Çin, Müslüman Yaşlıların Yanında Sigara İçmeyi Reddeden Xinjiang Yetkilisini Cezalandırıyor.” South China Morning Post, 11 Nisan. Erişim tarihi: 22 Ocak 2018: http://www.scmp.com/news/china/policies-politics/article/2086733/china-punishes-xinjiang-official-refusing-smokenear#cJxZeK1A8FeoQxfg.99.
Becquelin, Nicholas. 2000. “Doksanlarda Xinjiang.” The China Journal 44: 65–90.
Bovingdon, Gardner. 2010. Uygurlar: Kendi Topraklarında Yabancılar. New York, NY: Columbia University Press.
Branigan, Tania. 2014. “Çin Xinjiang’da 200’den Fazla Ayrılıkçı Şüphelisini Gözaltına Aldı, Devlet Medyası Bildiriyor.” The Guardian, 26 Mayıs. Erişim tarihi: 7 Şubat 2018: https://www.theguardian.com/world/2014/may/26/china-200-separatists-xinjiang-anti-terrorism-crackdown.
British Broadcasting Corporation. 2012. “Çinli Yetkili Xinjiang’da ‘Demir Yumruk’ Baskısını Vaat Ediyor.” 5 Temmuz. Erişim tarihi: 7 Şubat 2018: http://www.bbc.com/news/world-asia-china-18718182.
British Broadcasting Corporation. 2014a. “Çin Toplu Bıçaklama: Kunming’de Ölümcül Bıçak Saldırısı.” 2 Mart. Erişim tarihi: 7 Şubat 2018: http://www.bbc.com/news/world-asia-china-26402367.
British Broadcasting Corporation. 2014b. “Urumqi Saldırısı Çin’in Xinjiang Bölgesinde 31 Kişiyi Öldürüyor.” 23 Mayıs. Erişim tarihi: 7 Şubat 2018: http://www.bbc.com/news/world-asia-china-27502652.
Buckley, Chris. 2015. “Çin Eleştirmenlerin Aşırıya Kaçacağından Korktuğu Terörle Mücadele Yasasını Geçiriyor.” Boston Globe, 28 Aralık. Erişim tarihi: 8 Şubat 2018: https://www.bostonglobe.com/news/world/2015/12/27/china-passes-antiterrorism-law-that-critics-fear-will-overreach/dqxJsM4iNTgi6qEb8i8bGO/story.html?p1=Article_Related_Box_Article.
Chen, Dingding, ve Ding Xuejie. 2014. “Çinliler Terörizm Hakkında Nasıl Düşünüyor.” The Diplomat, 19 Nisan. Erişim tarihi: 7 Şubat 2018: http://thediplomat.com/2014/04/how-chinese-thinkabout-terrorism/.
China Law Translate. 2015. “Çin Halk Cumhuriyeti Terörle Mücadele Yasası.” Erişim tarihi: 8 Şubat 2018: http://www.chinalawtranslate.com/反恐怖主义法-2015)/?lang=en.
China Law Translate. 2017. “Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi Aşırıcılığı Giderme Yönetmeliği.” Erişim tarihi: 8 Şubat 2018: http://www.chinalawtranslate.com/新疆维吾尔自治区去极端化条例/?lang=en.
Citizens Against Chinese Communist Propaganda. 1996. “Komünist Parti Belgesi #7.” Erişim tarihi: 7 Şubat 2018: http://caccp.freedomsherald.org/conf/doc7.html.
Denyer, Simon. 2014. “Çin’in Terörle Savaşı İslam’a Karşı Genel Bir Saldırıya Dönüşüyor.” Washington Post, 19 Eylül. Erişim tarihi: 26 Mart 2018: https://www.washingtonpost.com/world/chinaswar-on-terror-becomes-all-out-attack-on-islam-in-xinjiang/2014/09/19/5c5840a4-1aa7-4bb6-bc63-69f6bfba07e9_story.html?utm_term=.aebd27cb6e21.
Dupont, Eric. 2007. “Çin’in ‘Üç Kötü Güç’e Karşı Savaşı.” Foreign Policy, 25 Temmuz. Erişim tarihi: 6 Şubat 2018: http://foreignpolicy.com/2007/07/25/chinas-war-on-the-three-evil-forces/.
Dzyubenko, Olga. 2016. “Kırgızistan Çin Büyükelçiliği’ne Düzenlenen Saldırının Ardında Uygur Militan Grupları Olduğunu Söylüyor.” Reuters, 7 Eylül. Erişim tarihi: 6 Şubat 2018: http://www.reuters.com/article/us-kyrgyzstan-blast-china-idUSKCN11C1DK.
Elden, Stuart. 2007. “Terör ve Toprak.” Antipode: A Radical Journal of Geography 39 (5): 781–955.
Elegant, Simon. 2008. “Çin’in Tuhaf Olimpik Terör Tehdidi.” Time, 10 Mart. Erişim tarihi: 6 Şubat 2018: http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1720909,00.html.
Erie, Matthew. 2016. “‘Sinsice Şeriat’ Korkuları İnternette Yayılıyor.” Foreign Policy, 15 Eylül. Erişim tarihi: 7 Şubat 2018: http://foreignpolicy.com/2016/09/15/in-china-fears-of-creepingsharia-proliferate-online-muslims-islam-islamophobia/.
Evans, Alexander. 2012. “Çin Xinjiang’da Ramazan’ı Sıkıştırıyor.” Foreign Policy, 2 Ağustos. Erişim tarihi: 7 Şubat 2018: http://foreignpolicy.com/2012/08/02/china-cracks-down-onramadan-in-xinjiang/.
Evar, Hilal. 2012. “11 Eylül Öncesi ve Sonrası İslam’ı Irkçılaştırmak: Eritme Potasından İslamofobi’ye.” Transnational Law and Contemporary Problems 21 (119): 119–174.
Feng, Emily. 2017. “Çin Yurtdışında Okuyan Müslüman Uygurları Hedef Alıyor.” Financial Times, 1 Ağustos. Erişim tarihi: 2 Mart 2018: https://www.ft.com/content/0ecec4fa-7276-11e7-aca6-c6bd07df1a3c.
Foucault, Michel. 1977. Disiplin ve Ceza: Hapishanenin Doğuşu. New York, NY: Vantage Books.
Foucault, Michel. 1997. “Toplum Savunulmalı”: College De France’daki Dersler, 1975–76. New York, NY: Picador Press.
Gan, Nectar. 2017a. “Sakallara ve Peçelere Yasak: Sincan ‘Dini Aşırıcılığı’ Engellemek İçin Yasa Çıkardı.” South China Morning Post, 30 Mart. Erişim tarihi 2 Mart 2018: http://www.scmp.com/news/china/policies-politics/article/2083479/ban-beards-and-veils-chinas-xinjiang-passes-regulation.
Gan, Nectar. 2017b. “Yetkililere Yönelik Kınama, Çin’in Huzursuz Sincan Bölgesindeki Geniş Kapsamlı Gözetim Tedbirlerine Işık Tutuyor.” South China Morning Post, 7 Nisan. Erişim tarihi 8 Şubat 2018: http://www.scmp.com/news/china/policies-politics/article/2085710/censure-officials-shedslight-sweeping-surveillance#fjmAZW8xZc2gGfBH.99.
Garnor, Boaz. 2002. “Terörizmi Tanımlamak: Birinin Teröristi Başkasının Özgürlük Savaşçısı mıdır?” Policy Practice, and Research 3 (4): 287–304.
Çin Hükümeti. 2002. “‘Doğu Türkistan’ Terörist Güçleri Cezasız Kalamaz.” Erişim tarihi 6 Şubat 2018: http://www.china.org.cn/english/2002/Jan/25582.htm.
Grose, Timothy A. 2010. “Sincan Sınıfı: Eğitim, Entegrasyon ve Uygurlar.” Journal of Muslim Minority Affairs 30 (1): 97–109.
Grose, Timothy. 2015. “Neidi’de İslam’ı (Yeniden) Kucaklamak: ‘Sincan Sınıfı’ ve Uygur Etnik-Ulusal Kimliğinin Dinamikleri.” Journal of Contemporary China 24 (91): 101–118.
Hastings, Justin V. 2011. “Uygur Huzursuzluğunun Rotasını Çizmek.” The China Quarterly 208 (Aralık): 893–912.
Hille, Katherine. 2009. “Sincan, Uygurlara Yönelik Baskıyı Genişletiyor.” London Financial Times, 19 Temmuz. Erişim tarihi 7 Şubat 2018: https://www.ft.com/content/5aa932ee-747c-11de-8ad5-00144feabdc0.
Hille, Katherine. 2012. “Çin, Sincan’da Dini Faaliyetleri Yasakladı.” Financial Times, 2 Ağustos. Erişim tarihi 7 Şubat 2018: https://www.ft.com/content/602b650e-dc69-11e1-a304-00144feab49a.
Hui, Zhang. 2018. “Etnik Birlik Kampanyası Kapsamında Sincanlı Yetkililer Köylülere Akraba Olarak Atandı.” Global Times, 11 Ocak. Erişim tarihi 3 Mart 2018: http://www.globaltimes.cn/content/1084401.shtml.
Human Rights Watch. 2009. “‘Onları Aramaya Bile Korkuyoruz”: Sincan Protestolarının Ardından Zorla Kaybetmeler. New York, NY.
Human Rights Watch. 2010. Adalet, Adalet: Çin, Sincan’daki Temmuz 2009 Protestoları. New York, NY.
Human Rights Watch. 2017a. “Çin: Polis DNA Veritabanı Mahremiyeti Tehdit Ediyor, 40 Milyon Profilli Kişi Arasında Muhalifler, Göçmenler, Müslüman Uygurlar Var.” Erişim tarihi 8 Şubat 2018: https://www.hrw.org/news/2017/05/15/china-police-dna-database-threatens-privacy.
Human Rights Watch. 2017b. “Sincan’daki ‘Siyasi Eğitim’ Tutuklularını Serbest Bırakın: Müslüman Azınlıklar Aylardır Hukuka Aykırı Tesislerde Tutuluyor.” Erişim tarihi 8 Şubat 2018: https://www.hrw.org/news/2017/09/10/china-free-xinjiang-political-education-detainees.
Human Rights Watch. 2018. “Çin: Büyük Veri Azınlık Bölgesindeki Baskıyı Artırıyor, Tahmine Dayalı Polislik Programı Bireyleri Soruşturma ve Gözaltılar İçin İşaretliyor.” 26 Şubat. Erişim tarihi 2 Mart 2018: https://www.hrw.org/news/2018/02/26/china-big-data-fuels-crackdownminority-region.
Laqueur, Walter. 1977. Terörizm. Londra: Weidenfeld and Nicolson.
Leibold, James, ve Adrian Zenz. 2016. “Pekin’in Gözleri ve Kulakları Sincan’da Daha da Keskinleşiyor.” Foreign Affairs, 23 Aralık. Erişim tarihi 8 Şubat 2018: https://www.foreignaffairs.com/articles/china/2016-12-23/beijings-eyes-and-ears-grow-sharper-xinjiang.
Leibold, James, ve Adrian Zenz. 2017. “Sincan’ın Hızla Gelişen Güvenlik Devleti.” Jamestown Foundation China Brief 17 (4). Erişim tarihi 8 Şubat 2018: https://jamestown.org/program/xinjiangs-rapidly-evolving-security-state/.
Martina, Michael. 2017. “Çin, Sincan’da Büyük Terörle Mücadele Ödülleri Sunuyor.” Reuters, 22 Şubat. Erişim tarihi 8 Şubat 2018: http://www.reuters.com/article/us-china-xinjiang-idUSKBN1610Z6.
Millward, James. 2004. “Sincan’da Şiddet İçeren Ayrılıkçılık: Eleştirel Bir Değerlendirme.” East-West Center Politika Çalışmaları, No. 6. Washington, DC: East-West Center.
Millward, James. 2007. Avrasya Kavşağı: Bir Sincan Tarihi. New York, NY: Columbia University Press.
Millward, James. 2018. “Bir Gözetim Devletinde Yaşamak Nasıl Bir Şey.” New York Times, 3 Şubat. Erişim tarihi 2 Mart 2018: https://www.nytimes.com/2018/02/03/opinion/sunday/chinasurveillance-state-uighurs.html.
Olsen, Alexa. 2014. “Uygur Ağına Hoş Geldiniz.” Foreign Policy, 21 Nisan.
Çin Halk Cumhuriyeti’nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilciliği. 2001. “‘Doğu Türkistan’ Örgütleri Tarafından İşlenen Terörist Faaliyetler ve Usame bin Ladin ve Taliban ile Bağlantıları.” 29 Kasım. Erişim tarihi 6 Şubat 2018: http://www.china-un.org/eng/zt/fk/t28937.htm.
Phillips, Tom. 2016. “Çin Tarafından Ömür Boyu Hapsedilen Uygur İlham Tohti, Önemli İnsan Hakları Ödülünü Kazandı.” The Guardian, 11 Ekim. Erişim tarihi 26 Mart 2018: https://www.theguardian.com/world/2016/oct/11/ilham-tohti-uighur-china-wins-nobel-martin-ennals-human-rightsaward.
Philips, Tom. 2017. “Çin, Sorunlu Bölgedeki Her Araca GPS Takibi Emri Verdi.” The Guardian, 20 Şubat. Erişim tarihi 8 Şubat 2018: https://www.theguardian.com/world/2017/feb/21/china-orders-gps-tracking-of-every-car-in-troubled-region.
Radio Free Asia. 2011–2015 “Uygurlar: Sorunlu Bir Azınlığın Kaderi.” (sabit tarihi olmayan devam eden yayın). Erişim tarihi 7 Şubat 2018: http://www.rfa.org/english/news/special/UyghurUnrest/Home.html.
Radio Free Asia. 2016. “Çin’in Sincan Bölgesindeki Mahallelerde Uygurlar ‘Çitlerle Çevrildi’.” 19 Ağustos. Erişim tarihi 7 Şubat 2018: http://www.rfa.org/english/news/uyghur/fenced08192016163850.html.
Radio Free Asia. 2017. “Çin, Sincan’da Uygurlar ve Diğer Müslümanlar İçin Bölge Genelinde Yeniden Eğitim Kampları İşletiyor.” 11 Eylül. Erişim tarihi 8 Şubat 2018: http://www.rfa.org/english/news/uyghur/training-camps-09112017154343.html.
Radio Free Asia. 2018a. “Çinli Yetkililer, Yeni Tasfiye Kapsamında Sincan’ın Kaşgar Kentindeki En Zengin Dört Uygur’u Hapse Attı.” 5 Ocak. Erişim tarihi 5 Mart 2018: https://www.rfa.org/english/news/uyghur/wealthiest-01052018144327.html.
Radio Free Asia. 2018b. “Sincan Üniversitesi Rektörü ‘İki Yüzlü’ Yetkililer Kampanyası Kapsamında Tasfiye Edildi.” 20 Şubat. Erişim tarihi 5 Mart 2018: https://www.rfa.org/english/news/uyghur/university-president-02202018173959.html.
Rajagopalan, Megha. 2013. “Çin Güvenlik Şefi, Tiananmen Saldırısından Uygur İslamcıları Sorumlu Tuttu,” Reuters, 1 Kasım.
Ramakrishna, Kumar. 2017. “Trump’ın Yükselişi ve Küresel Etkileri; ‘Radikal İslami Terörizm’: İsimde Ne Var?” RSIS Yorumları 23. Singapur: Nanyang Teknoloji Üniversitesi.
Reuters. 2017. “Yetkili, Uygur Kardeşlerin Ayrılıkçılıkla Mücadelede ‘İki Yüzlü’ Kişilere Karşı Dikkatli Olması Gerektiğini Söyledi.” 10 Nisan. Erişim tarihi 7 Mart 2018: https://www.reuters.com/article/us-china-xinjiangsecurity/fellow-uighurs-should-beware-of-two-faced-people-in-separatism-fight-official-saysidUSKBN17C0HJ.
Roberts, Sean R. 1998. “Değişen Bir Sınır Bölgesinde Yerelliği, İslam’ı ve Ulusal Kültürü Müzakere Etmek: İli Vadisi’ndeki Genç Uygur Erkekleri Arasında Meşrep Ritüelinin Canlanması.” Central Asian Survey 17 (4): 673–699.
Roberts, Sean R. 2004. “Sınır Bölgeleri Ülkesi: Sincan’ın Sınır Ötesi Etkileşimlerinin Sonuçları.” Xinjiang: China’s Muslim Borderlands içinde, editör S. Frederick Starr, 216–237. New York, NY: ME Sharpe.
Roberts, Sean R. 2016. “Sincan’da Çin Özellikleriyle Kalkınma: Etnik Gerilime Bir Çözüm mü Yoksa Sorunun Bir Parçası mı?” China’s Frontier Regions: Ethnicity, Economic Integration and Foreign Relations içinde, editörler Michael Clarke ve Doug Smith, 22–55. Londra: I.B. Tauris.
Roberts, Sean R. Yakında çıkacak. “Uygur Terörizmi Anlatısı ve Kendi Kendini Gerçekleştiren Uygur Militanlığı Kehaneti.” Terrorism and Counter-Terrorism in China: Domestic and Foreign Policy Dimensions içinde, editör Michael Clarke. Londra: Hurst Publishing.
Ryono, Angel, ve Matthew Galway. 2015. “Çin Yönetiminde Sincan: 2009 Urumçi Ayaklanmasının Çoklu Boyutları Üzerine Düşünceler.” Asian Ethnicity 16 (2): 235–255.
Saidazimova, Gulnoza. 2008. “Çin: Yetkililer, Olimpiyat Terör Planına Uygur Grubunun Dahil Olduğunu Söylüyor.” Radio Free Europe/Radio Liberty, 11 Nisan. Erişim tarihi 6 Şubat 2018: https://www.rferl.org/a/1109560.html.
Shih, Gerry. 2017a. “Çin’de Çevrimiçi Nefret Söylemiyle Körüklenen İslamofobi Yükselişte.” The Independent, 10 Nisan. Erişim tarihi 1 Şubat 2018: http://www.independent.co.uk/news/world/asia/islamophobia-china-rise-online-hate-speech-anti-muslim-islam-nangang-communistparty-government-a7676031.html.
Shih, Gerry. 2017b. “Çin Düşünceyi Denetlerken Binlerce Kişi Kayboluyor.” Chicago Tribune, 17 Aralık. Erişim tarihi 2 Mart 2018: http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/ct-chinauighur-disappearances-20171217-story.html.
Smith Finley, Joanne N. 2013. Sembolik Direniş Sanatı: Çağdaş Sincan’da Uygur Kimlikleri ve Uygur-Han İlişkileri. Leiden: Brill Publishers.
Özel Muhabir. 2018. “Çin’in Müslüman Gulag’ında Bir Yaz Tatili: Bir Üniversite Öğrencisi ‘Halkın Teröre Karşı Savaşı’nda Neredeyse Nasıl Yok Oluyordu.” Foreign Policy, 28 Şubat. Erişim tarihi 5 Mart 2018: http://foreignpolicy.com/2018/02/28/a-summer-vacation-in-chinasmuslim-gulag/.
Taynen, Jennifer. 2006. “Tercümanlar, Hakemler veya Yabancılar: Sincan Toplumunda Min Kao Han’ın Rolü.” Journal of Muslim Minority Affairs 26 (1): 45–62.
The Guardian. 2011. “Çin, Urumçi’yi ‘Tam Gözetim’ Altına Aldı.” 25 Ocak. Erişim tarihi 7 Şubat 2018: https://www.theguardian.com/world/2011/jan/25/china-urumqi-under-fullsurveillance.
The Guardian. 2015. “Eylül Ayında Sincan’daki Kömür Madenine Yapılan Saldırıda En Az 50 Kişinin Öldüğü Bildirildi.” 1 Ekim. Erişim tarihi 7 Şubat 2018: https://www.theguardian.com/world/2015/oct/01/at-least-50-reported-dead-in-september-attack-as-china-celebrates-xinjiang.
The Japan News. 2017. “Suriye: Militan Gruplarda 5.000 Uygur.” 12 Mayıs. Erişim tarihi 8 Şubat 2018: http://the-japan-news.com/news/article/0003694317.
The New Arab. 2017. “Binlerce Müslüman Çinli ‘Suriye’de Militanlarla Savaşıyor’.” 28 Mart. Erişim tarihi 8 Şubat 2018: https://www.alaraby.co.uk/english/news/2017/3/28/thousands-ofmuslim-chinese-fighting-with-militants-in-syria.
Türkistan İslam Partisi. “Youtube Videosu.” Erişim tarihi 6 Şubat 2018: http://www.youtube.com/watch?v=pwO_wX5olNQ&feature=related.
Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı. 2004. Küresel Terörizm Modelleri, 2003. Washington, DC.
Uygur Amerikan Derneği. 2013. “Brifing: Uygurlara Pasaport Verilmemesi ve Uygurların Pasaportlarına El Konulması Çin’de İkinci Sınıf Statüsünün Göstergesi.” Erişim tarihi 7 Şubat 2018: http://docs.uyghuramerican.org/briefing-uyghur-passports.pdf.
Uygur İnsan Hakları Programı. 2015. Baskıyı Meşrulaştırmak: Xi Jinping Yönetiminde Çin’in “Teröre Karşı Savaşı” ve Doğu Türkistan’daki Devlet Politikası. Washington, DC.
Uygur İnsan Hakları Projesi. 2007a. Aldatma, Baskı ve Tehditler: Genç Uygur Kadınlarının Doğu Çin’e Transferi. Washington, DC.
Uygur İnsan Hakları Projesi. 2007b. Teröre Karşı Savaş Döneminde Uygurlara Zulüm. Washington, DC.
Uygur İnsan Hakları Projesi. 2008. Doğu Türkistan’da Bir Ölüm Kalım Mücadelesi: Uygurlar Olimpiyat Sonrası Dönemde Eşi Görülmemiş Zulümle Karşı Karşıya. Washington, DC.
Uygur İnsan Hakları Projesi. 2010. Bizi Duyan Var mı? Urumçi’deki 2009 Ayaklanmasından Sesler. Washington, DC.
Uygur İnsan Hakları Projesi. 2013. Kutsal Hak Kirletildi: Çin’in Uygur Dini Özgürlüğüne Yönelik Demir Yumruk Baskısı. Washington, DC.
Vicziany, Marika. 2003. “Batı Çin’deki İslami Terörizme Devlet Tepkileri ve Güney Asya Üzerindeki Etkileri.” Contemporary South Asia 12 (2): 243–262.
Wen, Philip. 2017. “Terör Tehditleri Çin’in Uygur Kalbini Güvenlik Devletine Dönüştürüyor.” Reuters, 30 Mart. Erişim tarihi 8 Şubat 2018: http://www.reuters.com/article/us-chinaxinjiang-security-insight-idUSKBN1713AS.
CRITICAL ASIAN STUDIES 257
Willy Wo-Lap Lam, Willy. 2002. “Çin ‘Üç Kötülük’ Üzerindeki Baskıyı Artırıyor.” CNN International, 23 Aralık. Erişim tarihi 6 Şubat 2018: http://edition.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/east/12/22/china.wang/index.html.
Wong, Edward. 2016. “Polis, Batı Çin’in Sincan Bölgesinin Bazı Kısımlarında Pasaportlara El Koyuyor.” The New York Times, 1 Aralık. Erişim tarihi 2 Mart 2018: https://www.nytimes.com/2016/12/01/world/asia/passports-confiscated-xinjiang-china-uighur.html.
Yan, Qing, ve Song Suizhou. 2010. “Etnik Azınlık Eğitim Modelinin ‘Başka Yerlerde’ Okul İşletme Modeline İlişkin Kültürlerarası Çalışmalar Sırasında Öğrencilerin Karşılaştığı Zorluklar ve Karşı Tedbirler: İç Bölgelerdeki Tibet Sınıfları ve Sincan Sınıflarını Örnek Alarak.” Chinese Education and Society 43 (3): 10–21.
York, Geoffrey. 2008. “Pekin, Etnik Azınlıklarını Geri Çevirirken Dünyayı Ağırlamakla Meşgul.” Toronto Globe and Mail, 18 Temmuz. Erişim tarihi 6 Şubat 2018: http://www.theglobeandmail.com/news/world/beijing-busy-welcoming-theworld-as-it-turns-away-itsethnic-minorities/article1057752/.
Zizek, Slavoj. 2002. Gerçeğin Çölüne Hoş Geldiniz. New York, NY: Verso Press.
Kaynak:
Sean R. Roberts (2018) The biopolitics of China’s “war on
terror” and the exclusion of the Uyghurs, Critical Asian Studies, 50:2, 232-258, DOI:
10.1080/14672715.2018.1454111
Comment here