Bu rapor, 1948 Soykırım Sözleşmesi’nin, Çin’deki Uygurlara yönelik süregelen muameleye ilişkin ilk bağımsız uzman uygulamasıdır. Rapor, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde özellikle bir etnik azınlık olan Uygurlara yönelik ciddi ve sistematik zulümlere dair ortaya çıkan anlatımlara cevaben, Çin Halk Cumhuriyeti’nin uluslararası hukuk kapsamında Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal edip etmediğini saptamak amacıyla, Newlines Strateji ve Politika Enstitüsü tarafından Raoul Wallenberg İnsan Hakları Merkezi ile işbirliği içinde üstlenilmiştir.
Bu amaçla, uluslararası hukuk, soykırım çalışmaları, Çin etnik politikaları ve bölge konularında onlarca uzman, halka açık Çin Devlet bildirimleri, sızdırılmış Çin Devlet bildirimleri, görgü tanığı ifadeleri ve kamuya açık uydu görüntüsü analizi, Çin internetinde dolaşan bilgilerin analizi gibi açık kaynaklı araştırma yöntemleri ve mevcut diğer tüm kaynaklardan toplanabilen ve doğrulanabilen tüm mevcut kanıtları pro-bono (ücretsiz) olarak incelemeye davet edilmiştir.
Ortaya çıkan bu rapor, tespit edilebilen olguların, Çin’in Soykırım Sözleşmesi’nin ihlallerinden dolayı Devlet sorumluluğu taşıyıp taşımadığına dair dikkatli bir analizle birlikte sunumudur. Vardığımız sonuçların net ve ikna edici olduğuna inanıyoruz. Eyleme geçilmesi için herhangi bir tavsiyede bulunmuyoruz, ancak bu bulgularla ilgilenen ilgili kurumlar veya aktörlerle bilgi ve analizlerimizi paylaşmaya hazırız.
UYGUR-SOYKIRIMI-Cinin-1948-Soykirim-Sozlesmesini-Ihlallerinin-Incelenmesi-TurkceDipnotlar
¹Wong, Chun Han, “Xi, Çin’in Sincan’daki Müslümanları Asimile Etme Çabalarına Devam Edeceğini Söyledi,” The Wall Street Journal, https://www.wsj.com/articles/xi-says-china-will-continue-efforts-to-assimilate-muslims-in-xinjiang-11601133450?mod=searchresults&page=1&pos=1; Buckley, Chris. “Eleştirileri Görmezden Gelen Çinli Xi, Sincan’daki Politikaları ‘Tamamen Doğru’ Olarak Nitelendirdi.” The New York Times, 26 Eylül 2020, https://www.nytimes.com/2020/09/26/world/asia/xi-jinping-china-xinjiang.html.
²Kaşgar, Hotan, Aksu ve Kızılsu’nun güneydeki dört vilayetine ilişkin aşağıdaki rakamlar, Sincan İstatistik Bürosu’nun Sincan İstatistik Yıllığı 2019’dan alınmıştır, http://tjj.xinjiang.gov.cn/tjj/rkjyu/202006/3b1eef1049114b0c9cf9e81bf18433ef.shtml adresinde mevcuttur.
Uygur/Toplam Nüfus
Kaşgar: 4.289.151 / 4.633.781
Hotan: 2.453.618 / 2.530.562
Aksu: 2.051.412 / 2.561.674
Kızılsu: 413.655 / 624.496
Toplam: 9207836 / 10350513.
³Bu rapor, çeşitli tarihsel çağrışımları olan ve Soykırım Sözleşmesi’nin ihlalleri sorusuyla ilgili yasal bir terim olmayan kesin olmayan bir terim olduğu için “toplama kampı” terimini kullanmaktan kaçınmaktadır.
⁴Gene A. Bunin, “Dünyanın ‘En Mutlu Müslümanları’ Mutluluklarıyla Nasıl Başa Çıkıyor,” 31 Temmuz 2018, The Art of Life in Chinese Central Asia, https://livingotherwise.com/2018/07/31/happiest-muslims-world-coping-happiness/.
⁵Bu rapordaki tüm ilk elden mağdur anlatımları Mağdur #__ olarak belirtilmiştir ve Sincan Mağdurlar Veritabanı’nda, https://shahit.biz/eng/ adresinde mevcuttur.
⁶Demokratik Kongo Cumhuriyeti v. Ruanda, UAD, 3 Şubat 2006 tarihli Karar, para. 64.
⁷Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılmasına İlişkin Sözleşme (Soykırım Sözleşmesi) 9 Aralık 1948 tarihli BM Genel Kurul kararı 260 (III) ile oybirliğiyle kabul edilmiştir, https://www.un.org/en/genocideprevention/documents/atrocity-crimes/Doc.1_Convention%20on%20the%20Prevention%20and%20Punishment%20of%20the%20Crime%20of%20Genocide.pdf. Şu anda 152 Taraf Devlet bulunmaktadır, “Antlaşmaların Durumu: Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılmasına İlişkin Sözleşme,” Birleşmiş Milletler Antlaşma Koleksiyonu https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-1&chapter=4&clang=_en#33.
⁸Bosna Hersek v Yugoslavya, UAD Kararı, 11 Temmuz 1996, para. 31; ayrıca bkz. Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun 53. oturumunun (2001) çalışmalarına ilişkin raporu, s. 112-113, https://legal.un.org/ilc/documentation/english/reports/a_56_10.pdf.
⁹Çin’in UAD yargı yetkisine ve Soykırım Sözleşmesi’nin yorumlanmasına ilişkin çekincesi ve itirazı için bkz. BM Antlaşma Koleksiyonu, yukarıdaki not 7, Çin’in Soykırım Sözleşmesi’ne ilişkin çekincesi ve Soykırım Sözleşmesi’ne ilişkin tek UAD Danışma Görüşü’ne itirazı, Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılmasına İlişkin Sözleşme’ye Çekinceler, Danışma Görüşü, I.C.J. Reports 1951, https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/12/012-19510528-ADV-01-00-EN.pdf.
¹⁰ Madde IX’un tam metni şöyledir: “Sözleşen Taraflar arasında, bu Sözleşme’nin yorumlanması, uygulanması veya yerine getirilmesi ile ilgili olarak, bir Devletin soykırım veya III. maddede sayılan diğer fiillerden herhangi biri için sorumluluğuna ilişkin olanlar da dahil olmak üzere ortaya çıkan uyuşmazlıklar, uyuşmazlığın taraflarından herhangi birinin talebi üzerine Uluslararası Adalet Divanı’na sunulacaktır.”
¹¹ “Roma Statüsü’ne Taraf Devletler,” Uluslararası Ceza Mahkemesi, https://asp.icc-cpi.int/en_menus/asp/states%20parties/pages/the%20states%20parties%20to%20the%20rome%20statute.aspx
¹² Soykırım Sözleşmesi’ne ilişkin ispat standardı hakkında, diğerleri arasında bkz: Stephen Wilkinson, “Uluslararası İnsancıl ve İnsan Hakları Hukuku Gerçekleri Araştırma ve Soruşturma Misyonlarında İspat Standartları”, Cenevre Uluslararası İnsancıl Hukuk ve İnsan Hakları Akademisi, s. 20, https://www.geneva-academy.ch/joomlatools-files/docman-files/Standards%20of%20Proof%20in%20Fact-Finding.pdf.
¹³ Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılmasına İlişkin Sözleşme’nin Uygulanması (Bosna Hersek v. Sırbistan ve Karadağ), 26 Şubat 2007 tarihli Karar, para. 149.
¹⁴ Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi, 23 Mayıs 1969, (VCLT), https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/conventions/1_1_1969.pdf.
¹⁵ “Soykırım” teriminin kökeni ve Soykırım Sözleşmesi’nin öncüsü için Raphael Lemkin’in Axis Rule in Occupied Europe adlı eserine bakınız. Lemkin soykırımı “bir ulusun derhal yok edilmesi anlamına gelmek zorunda değildir… daha ziyade ulusal grupların yaşamının temel dayanaklarının yok edilmesini amaçlayan farklı eylemlerin koordineli bir planını ifade eder, amaç grupların kendilerini yok etmektir. Böyle bir planın hedefi, kültür, dil, ulusal duygular, din ve ulusal grupların ekonomik varlığının siyasi ve sosyal kurumlarının parçalanması ve bu gruplara mensup bireylerin kişisel güvenlik, özgürlük, sağlık, onur ve hatta yaşamlarının yok edilmesi olacaktır.” Raphael Lemkin, Axis Rule in Occupied Europe (Washington, D.C., 1944), s. 79.
¹⁶ VCLT, yukarıdaki not 14, Madde 31 (2)(a).
¹⁷ BM Genel Kurulu, Soykırım Suçu, 11 Aralık 1946, A/RES/96, https://www.refworld.org/docid/3b00f09753.html.
¹⁸ Soykırım Sözleşmesi, yukarıdaki not 7, Madde 1.
¹⁹ UAD Danışma Görüşü, yukarıdaki not 9, s. 12.
²⁰ A.g.e.
²¹ VCLT, yukarıdaki not 14, Madde 31(2-3). Ayrıca, Madde 31(4) şunu belirtir: “[T]arafların bu şekilde niyetlendiği tespit edilirse bir terime özel bir anlam verilecektir.” Madde 32 uyarınca, “antlaşmanın hazırlık çalışmaları” da dahil olmak üzere tamamlayıcı yorumlama araçları, antlaşma terimlerinin anlamını teyit etmek veya “Madde 31’e göre yorumlamanın ya: (a) anlamı belirsiz veya muğlak bırakması ya da (b) açıkça saçma veya mantıksız bir sonuca yol açması durumunda anlamı belirlemek” için kullanılabilir.
²² ILC, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu (BMGK) tarafından 1947’de Birleşmiş Milletler Şartı’nın 13(1)(a) Maddesi uyarınca “uluslararası hukukun ilerici gelişimini ve kodifikasyonunu teşvik etmek amacıyla […] çalışmalar başlatmak ve tavsiyelerde bulunmak” görevini üstlenmek üzere kurulmuştur; dolayısıyla, BMGK tarafından benimsenen görüşleri yetkilidir. Ayrıca bkz. Bosna v. Sırbistan, yukarıdaki not 13, para. 149.
²³ Benzer bir analiz için bkz. Bosna v. Sırbistan, yukarıdaki not 13, para. 384-415.
²⁴ Devletlerin Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerden Sorumluluğu, 2001, Madde 4, Bir Devletin organlarının davranışı, şunu belirtir: “1. Herhangi bir Devlet organının davranışı, organın yasama, yürütme, yargı veya başka herhangi bir işlevi yerine getirmesine, Devletin örgütlenmesinde hangi konumu işgal ettiğine ve merkezi Hükümetin veya Devletin bir toprak biriminin bir organı olarak niteliğine bakılmaksızın, uluslararası hukuk uyarınca o Devletin bir fiili olarak kabul edilecektir. 2. Bir organ, Devletin iç hukukuna göre bu statüye sahip olan herhangi bir kişi veya kuruluşu içerir.” https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/draft_articles/9_6_2001.pdf.
²⁵ A.g.e. Madde 5, Hükümet yetkisinin unsurlarını kullanan kişi veya kuruluşların davranışı, şunu belirtir: “Madde 4 uyarınca Devletin bir organı olmayan ancak o Devletin hukuku tarafından hükümet yetkisinin unsurlarını kullanma yetkisi verilen bir kişi veya kuruluşun davranışı, söz konusu kişi veya kuruluşun belirli bir durumda bu sıfatla hareket etmesi koşuluyla, uluslararası hukuk uyarınca Devletin bir fiili olarak kabul edilecektir.”
²⁶ A.g.e. Madde 8: “Bir kişi veya bir grup kişinin davranışı, söz konusu kişi veya bir grup kişinin davranışı, söz konusu kişi veya grubun fiili olarak o Devletin talimatları doğrultusunda veya yönlendirmesi ya da kontrolü altında hareket etmesi durumunda, uluslararası hukuk uyarınca bir Devletin fiili olarak kabul edilecektir.”
²⁷ A.g.e. Madde 7 şunu belirtir: “Bir Devletin bir organının veya hükümet yetkisinin unsurlarını kullanma yetkisi verilen bir kişi veya kuruluşun davranışı, organ, kişi veya kuruluşun bu sıfatla hareket etmesi durumunda, yetkisini aşsa veya talimatlara aykırı davransa bile, uluslararası hukuk uyarınca Devletin bir fiili olarak kabul edilecektir.”
²⁸ Uluslararası mahkemeler, etnik grubun tanımını “üyelerinin ortak bir dili veya kültürü paylaştığı bir grup” olarak benimsemiştir; bkz. örneğin, Savcı v. Jean-Paul Akayesu (Duruşma Kararı), ICTR-96-4-T, para. 513, Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTR), 2 Eylül 1998.
²⁹ Minzu genellikle “ulus” veya “milliyet” olarak çevrilir, ancak Çince terim İngilizce’deki etnisite ve ulus fikirleri arasında bir yerde durur. Çince guojia terimi “devlet” olarak çevrilir; Çin resmi olarak egemenliğin yattığı guojia’nın, her birinin “özerklik” hakkına sahip olduğu ancak kendi guojia’sına sahip olmadığı birden fazla minzu’dan oluştuğunu söyler. Daha yakın zamanlarda, yetkililer shaoshu minzu’nun İngilizce çevirisi için “etnik azınlık” terimini kullanmaya başlamış, önceki “azınlık milliyeti” çevirisinin yerini almıştır.
³⁰ Bosna v. Sırbistan, yukarıdaki not 13, para. 193-194.
³¹ Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (New York, NY: Columbia University Press, 2009).
³² Stanley W. Toops, “Sincan’ın Demografisi,” Xinjiang: China’s Muslim Borderland (Armonk, NY: M. E. Sharpe, 2004), 246.
³³ Bovingdon, The Uyghurs: Strangers in Their Own Land (New York, NY: Columbia University Press, 2010).
³⁴ Sean Roberts, The War on the Uyghurs: China’s Internal Campaign against a Muslim Minority (Princeton, NJ: Princeton University Press, 2020); Pablo A. Rodríguez-Merino, “Eski ‘karşı-devrim’, yeni ‘terörizm’: Çin devleti tarafından Sincan’daki şiddetin çerçevelenmesini tarihselleştirmek,” Central Asian Survey, Cilt. 38, No. 1 (2019), 27-45.
³⁵ Jonathan Watts, “Eski şüpheler Urumçi’deki etnik isyanlara güvensizliği büyüttü: Guangdong’da iş yaratma ve entegrasyon feci şekilde yanlış gitti,” The Guardian, 10 Temmuz 2009, https://www.theguardian.com/world/2009/jul/10/china-riots-uighurs-han-urumqi.
³⁶ “Uluslararası Af Örgütü Sincan İsyanı Anlatımları Konusunda Çin’e Meydan Okuyor.” BBC News, 2 Temmuz 2010. www.bbc.com, https://www.bbc.com/news/10491758; “Urumçi İsyanlarının Üç Yıl Sonrası – Uygurlara Yönelik Baskılar Daha da Cesurlaşıyor,” Amnesty International, 4 Temmuz 2012, https://www.amnesty.org/en/press-releases/2012/07/urumqi-riots-three-years-crackdown-uighurs-grows-bolder/.; “Onları Aramaktan Bile Korkuyoruz.” Human Rights Watch, 20 Ekim 2009, https://www.hrw.org/report/2009/10/20/we-are-afraid-even-look-them/enforced-disappearances-wake-xinjiangs-protests.
³⁷ Thum, Rian, “Sincan’da Hoşnutsuzluğun Etnikleştirilmesi” The China Beat, 2 Ekim 2009, 574. http://digitalcommons.unl.edu/chinabeatarchive/574.
³⁸ 新疆综治办详解“便民联系卡”：出差、旅游无需办卡_政策解读_新疆维吾尔自治区人民政府网, Sincan zongzhiban xiangjie “bianmin lianxika”: chuchai, lüyou wuxu ban ka–Zhengce jiedu–Xinjiang Weiwu’er zizhiqu renmin zhengfu wang, https://www.xinjiang.gov.cn/xinjiang/zcjd/201408/87753da8ec23404e8e32bf23692ac6a3.shtml.
³⁹ Thum, Rian. “Sincan’ın Mekansal Temizliği: Bağlam İçinde Mezar Tahribatı.” Made in China Journal, 24 Ağustos 2020, https://madeinchinajournal.com/2020/08/24/the-spatial-cleansing-of-xinjiang-mazar-desecration-in-context/.
⁴⁰ Andrew Jacobs, “Dile Bağlılık Riskli Oluyor,” The New York Times, 11 Mayıs 2014; https://www.rfa.org/english/news/uyghur/demolition-04012015151727.html
⁴¹ “Çinli Yetkililer Hotan’daki Uygurlar Arasında Müslüman İsimlerini Yasakladı.” Radio Free Asia, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/chinese-authorities-ban-muslim-names-among-uyghurs-in-hotan-09242015120656.html.
⁴² Zenz, Adrian, “Karakaş Listesi: Pekin’in Sincan’daki Gözaltı Hamlesinin Anatomisini İncelemek,” Journal of Political Risk. https://www.jpolrisk.com/karakax/.
⁴³ Roberts, yukarıdaki not 34, s. 209; Joanne Smith Finley (2019) “Çağdaş Sincan’da Güvenlikleştirme, güvensizlik ve çatışma: ÇHC terörle mücadele devlet terörüne mi dönüştü?” Central Asian Survey, 38:1, 1-26, DOI: 10.1080/02634937.2019.1586348. Bkz. “’Ruhlarımız öldü’: Çin’in Uygurlar için bir ‘yeniden eğitim’ kampından nasıl sağ kurtuldum,” The Guardian, 12 Ocak 2021, https://www.theguardian.com/world/2021/jan/12/uighur-xinjiang-re-education-camp-china-gulbahar-haitiwaji (eski bir Uygur tutuklunun, polis memurlarından kamp gardiyanlarına kadar tüm yetkililerin kullandığı büyük yalana tanıklık etmesi: “Uygurların terörist olduğu.”)
⁴⁴ Xinjiang Gongqing Tuan [Sincan Komünist Gençlik Birliği] 2017. “亲情：就在一张炕桌、一盏台灯,Qinqing: jiu zai yi zhang kangzhuo, yi zhan taideng!” [İyilik/aile sevgisi bir masada ve bir lambadadır!]. 17 Aralık 2017. https://mp.weixin.qq.com/s/FSjScHZ9c1LuZThGkG3cag; ayrıca bkz. Timothy A. Grose, “Nasıl yapılacağını bilmiyorsan, sadece öğren: Çin konutları ve Uygur evsel mekanının dönüşümü,” Ethnic and Racial Studies, 06 Temmuz 2020.
⁴⁵ Byler, Darren. “‘Ancak Sen, Çocukların ve Torunların Çinli Olduğunda’: Sincan Gözaltısı Sonrası Yaşam.” SupChina, 6 Ocak 2021, https://supchina.com/2021/01/06/life-after-xinjiang-detainment/.
⁴⁶ Sudworth, John. “Çin’in ‘Lekeli’ Pamuğu.” BBC News, Aralık 2020, www.bbc.co.uk/news/extra/nz0g306v8c/china-tainted-cotton.
⁴⁷ A.g.e.
⁴⁸ Eski bir tutuklu her oturumun tek mesajını şöyle özetledi: “Çin Komünist Partisi’nin büyüklüğü, Uygur kültürünün geri kalmışlığı ve Çin kültürünün ileri doğası,” Chris Buckley, “Çin Müslümanları Çok Sayıda Gözaltına Alıyor. Hedef: ‘Dönüşüm’,” The New York Times, 8 Eylül 2018, https://www.nytimes.com/2018/09/08/world/asia/china-uighur-muslim-detention-camp.html; ayrıca bkz. https://apnews.com/6e151296fb194f85ba69a8babd972e4b/China%E2%80%99s-massindoctrinationcamps-evoke-Cultural-Revolution
⁴⁹ Mağdur # 120.
⁵⁰ Mağdur # 5524.
⁵¹ Mağdur # 2110.
⁵² Westcott, Ben, ve diğerleri, “Sincan’daki Kadınlar Pekin Tarafından Yürütülen Bir İstismar ve Kontrol Kampanyasına Işık Tutuyor,” CNN, 31 Temmuz 2021, https://www.cnn.com/2020/07/30/asia/xinjiang-sterilization-women-human-rights-intl-hnk/index.html.
⁵³ Yang, William. “Çin, Zorla Çalıştırmaya Karşı Koyma Girişimiyle Yeni Sincan Beyaz Kitabını Yayınladı….” Medium, 18 Eylül 2020, https://williamyang-35700.medium.com/china-published-new-xinjiang-white-paper-in-an-attempt-to-push-back-against-forced-labor-3e77becdb125.
⁵⁴ “Sincan’ın Parti Şefi Terörizme Karşı “halk savaşı” Yürütüyor” Chinadaily.Com.Cn. 26 Mayıs 2014, http://www.chinadaily.com.cn/china/2014-05/26/content_17541318.htm; 2014: 中国掀起“反恐人民战争” (2014: Zhongguo xianqi “fankong renmin zhanzheng”), “2014: Çin Teröre Karşı Halk Savaşını Başlatıyor.” http://politics.people.com.cn/n/2014/1231/c1001-26309191.html.
⁵⁵ James Leibold ve Adrian Zenz, “Sincan’ın Hızla Gelişen Güvenlik Devleti.” Jamestown, China Brief Cilt: 17 Sayı: 4, https://jamestown.org/program/xinjiangs-rapidly-evolving-security-state/.
⁵⁶ James Leibold (2020), “Çin’in Sincan Bölgesinde Gözetim: Etnik Ayrıştırma, Zorlama ve Teşvik”, Journal of Contemporary China, 29:121, s. 50-51.
⁵⁷ A.g.e., s. 51; Joanne Smith Finley, “‘Artık Konuşmuyoruz’ Sincan’ın ‘Temizliği’nin İçinden,” China File, https://www.chinafile.com/reporting-opinion/viewpoint/now-we-dont-talk-anymore.
⁵⁸ Ramzy, Austin, ve Chris Buckley. “’Kesinlikle Merhamet Yok’: Sızdırılan Dosyalar Çin’in Müslümanların Kitlesel Gözaltına Alınmasını Nasıl Organize Ettiğini Ortaya Koyuyor.” The New York Times, 16 Kasım 2019, www.nytimes.com/interactive/2019/11/16/world/asia/china-xinjiang-documents.html.
⁵⁹ James Millward ve Dahlia Peterson, “Çin’in Sincan’daki Baskı Sistemi: Nasıl Gelişti ve Nasıl Engellenebilir,” Global China: Assessing China’s Growing Role in the World, The Brookings Institution, Eylül 2020, s. 2, www.brookings.edu/wp-content/uploads/2020/09/FP_20200914_china_oppression_xinjiang_millward_peterson.pdf; Amy Lehr, “Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde Zorla Çalıştırmayı Ele Almak Ortak Bir Gündeme Doğru,” CSIS Briefs, s. 5 https://www.csis.org/analysis/addressing-forced-labor-xinjiang-uyghur-autonomous-region-toward-shared-agenda; Lianchao Han “Pamuk: Yalanların Tam Kumaşı: Sincan, Çin’deki Zorla ve Hapishane İşçiliği ve Küresel Tedarik Zincirleriyle Bağlantısı Üzerine Bir Rapor,” The Citizen Power Institute, Ağustos 2019, s. 16-17.
⁶⁰ Uygur evlerine çalışma ekiplerinin gönderilmesi Çince’de fanghuiju (访惠聚) olarak bilinir, bu “Halkı Ziyaret Et, Halka Fayda Sağla ve Halkın Kalplerini Bir Araya Getir” (访民情、惠民生、聚民心 fang minqing, bianminsheng, juminxin) anlamına gelen bir kısaltmadır.
⁶¹ Wang, Maya. “Çin: Büyük Veri Azınlık Bölgesinde Baskıyı Artırıyor.” Human Rights Watch, 28 Ekim 2020, www.hrw.org/news/2018/02/26/china-big-data-fuels-crackdown-minority-region; Daren Byler, “Çin Hükümeti Bir Milyon Vatandaşa Uygur Evlerini İşgal Etme Emri Verdi. İşte Ne Yaptıklarını Düşündükleri.” ChinaFile, 24 Ekim 2018, https://www.chinafile.com/reporting-opinion/postcard/million-citizens-occupy-uighur-homes-xinjiang.
⁶² Grose, Timothy A. “Rehineyi Ağırlamak: Çin’in Uygur Evlerine Sızma Politikasının Altına Bakmak.” SupChina, 24 Temmuz 2020, https://supchina.com/2020/07/24/hosting-the-hostage-looking-beneath-chinas-policy-to-infiltrate-uyghur-homes/.
⁶³ Byler, yukarıdaki not 61. Ayrıca, gözaltı nedenleri arasında Karakaş Listesi, “16 yaşın altındaki bir çocuğa kutsal metin okumak”ı belirtir. Shepherd, Christian ve Laura Pitel, “Karakaş Listesi: Çin Sincan’da Uygurları Nasıl Hedefliyor,” Financial Times, 17 Şubat 2020, https://www.ft.com/content/e0224416-4e77-11ea-95a0-43d18ec715f5.
⁶⁴ “Çin’in Uygurlarına Parti Üyeleriyle Yatakları, Yemekleri Paylaşmaları Söylendi.” Associated Press, 30 Kasım 2018, https://apnews.com/article/9ca1c29fc9554c1697a8729bba4dd93b.
⁶⁵ Program Çince’de 结对认亲 (jiedui renqin) olarak adlandırılır, ayrıca “bir ortak bulmak ve akraba olmak” veya “Eşleş ve Aile Ol” (“‘İdeolojik Virüsleri Yok Etmek.’” Human Rights Watch, 9 Eylül 2018, https://www.hrw.org/report/2018/09/09/eradicating-ideological-viruses/chinas-campaign-repression-against-xinjiangs.) ve “Tek Aile Olarak Birleşmiş” (Byler, yukarıdaki not 61) olarak çevrilir.
⁶⁶ Leibold, yukarıdaki not 56.
⁶⁷ Çin’in Uygurlarına Yatakları Paylaşmaları Söylendi, yukarıdaki not 64.
⁶⁸ “Sincan ‘Eşleşme’ Kampanyası Çinli ‘Akrabalar’ ile Uygur Ev Sahipleri Arasındaki Güç Dengesizliğini Vurguluyor.” Radio Free Asia, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/campaign-11192019152349.html.
⁶⁹ Leibold, yukarıdaki not 56, s. 55; Sincan ‘Eşleşme’ Kampanyası, yukarıdaki not 68.
⁷⁰ “Çin: Ziyaret Eden Yetkililer Müslüman Bölgesinde Evleri İşgal Ediyor,” Human Rights Watch, 13 Mayıs 2018, https://www.hrw.org/news/2018/05/13/china-visiting-officials-occupy-homes-muslim-region.
⁷¹ Kaşgar vilayetinde bir kasabayı denetleyen bir ÇKP kadrosuna göre, “kadınların eşleştirildikleri erkek ‘akrabalarıyla’ aynı platformda uyuması artık normal kabul ediliyor.” “Uygur Evlerine Atanan Erkek Çinli ‘Akrabalar’ Kadın ‘Ev Sahipleriyle’ Birlikte Uyuyor.” Radio Free Asia, 31 Ekim 2019, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/co-sleeping-10312019160528.html; Çin’in Uygurlarına Yatakları Paylaşmaları Söylendi, yukarıdaki not 64. Ziyaret Eden Yetkililer Evleri İşgal Ediyor, yukarıdaki not 70.
⁷² Ingram, Ruth, “Sincan’da ÇKP Kadroları Tarafından Uygur Kadınlarına Cinsel İstismar: Bir Mağdur Konuşuyor,” Bitter Winter, 19 Eylül 2020, https://bitterwinter.org/sexual-abuse-of-uyghur-women-by-ccp-cadres-in-xinjiang/.
⁷³ Wong, Edward. “Batı Çin’deki Huzursuzluğu Yatıştırmak İçin Yetkililer Karışık Evlilikler İçin Para Teklif Ediyor,” The New York Times, 2 Eylül 2014, https://www.nytimes.com/2014/09/03/world/asia/to-temper-unrest-china-pushes-interethnic-marriage-between-han-and-minorities.html; Xiaocuo, Yi. “‘Devlet Terörüyle Kurtarıldı’: Sincan’da Cinsiyetçi Şiddet ve Propaganda.” SupChina, 14 Mayıs 2019, https://supchina.com/2019/05/14/saved-by-state-terror-gendered-violence-and-propaganda-in-xinjiang/.
⁷⁴ Joanne Smith Finley ve Ondřej Klimeš, “Çin’in Neo-Totaliter Dönüşü ve Sincan’da Soykırım,” Society and Space, https://www.societyandspace.org/articles/chinas-neo-totalitarian-turn-and-genocide-in-xinjiang.
⁷⁵ Byler, Darren. “Etnikler Arası Evlilik Zamanında Uygur Aşkı.” SupChina, 7 Ağustos 2019, https://supchina.com/2019/08/07/uyghur-love-in-a-time-of-interethnic-marriage/.
⁷⁶ A.g.e. Ayrıca bkz. Çin’in Uygurlarına Yatakları Paylaşmaları Söylendi, yukarıdaki not 64.
⁷⁷ James Leibold ve Adrian Zenz, “Sincan’ı Güvenlikleştirmek: Polis Alımı, Gayri Resmi Polislik ve Etnik Azınlık Kooptasyonu,” The China Quarterly Cilt. 242, s. 333. Bir makalede, Sincan Komünist Partisi okulundaki bir profesör Uygur ana dili hareketini “dördüncü kötü güç” olarak tanımlamaktadır; bkz. Shepherd, Christian, “Sincan’da Korku ve Baskı: Çin’in Uygur Kültürüne Savaşı,” Financial Times, 12 Eylül 2019, www.ft.com/content/48508182-d426-11e9-8367-807ebd53ab77.
⁷⁸ Leibold ve Zenz, yukarıdaki not 77, s. 334.
⁷⁹ Shepherd ve Pitel, yukarıdaki not 63.
⁸⁰ A.g.e.; Wong, Chun Han. “Çin’in Sert Kenarı: Pekin’in Müslüman Baskısının Lideri Etki Kazanıyor.” Wall Street Journal, 7 Nisan 2019, https://www.wsj.com/articles/chinas-hard-edge-the-leader-of-beijings-muslim-crackdown-gains-influence-11554655886.
⁸¹ Millward ve Peterson yukarıdaki not 59, s. 5.
⁸² “Sincan’daki Uygur Çoğunluklu Köyün Sakinlerinin Neredeyse Yarısı Gözaltı Kamplarında Tutuluyor.” Radio Free Asia, 23 Ekim 2019, www.rfa.org/english/news/uyghur/half-10232019144954.html; “Sincan’ın Hotan Kentindeki Uygurların Neredeyse Yarısı Yeniden Eğitim Kampları İçin Hedef Alındı.” Radio Free Asia, 09 Ekim 2017, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/camps-10092017164000.html.
⁸³ Kesinlikle Merhamet Yok, yukarıdaki not 58.
⁸⁴ A.g.e.
⁸⁵ Leibold yukarıdaki not 56, s. 51; Millward & Peterson yukarıdaki not 59, s. 5.
⁸⁶ Wee, Sui-lee. “Çin, Amerikan Uzmanlığının Yardımıyla Halkını Takip Etmek İçin DNA Kullanıyor.” The New York Times, 21 Şubat 2019, www.nytimes.com/2019/02/21/business/china-xinjiang-uighur-dna-thermo-fisher.html.
⁸⁷ Wang, yukarıdaki not 61; ayrıca bkz. Wang, Maya. “Çin’in Baskı Algoritmaları: Bir Sincan Polis Kitlesel Gözetim Uygulamasını Tersine Mühendislikle İnceleme.” Human Rights Watch, 1 Mayıs 2019, www.hrw.org/report/2019/05/02/chinas-algorithms-repression/reverse-engineering-xinjiang-police-mass.
⁸⁸ Dholakia, Nazish, ve Maya Wang. “Röportaj: Çin’in ‘Büyük Birader’ Uygulaması: Sincan’daki Müslümanların Kitlesel Gözetimine Eşi Görülmemiş Bir Bakış.” Human Rights Watch, 1 Mayıs 2019, www.hrw.org/news/2019/05/01/interview-chinas-big-brother-app.
⁸⁹ Millward ve Peterson yukarıdaki not 59; Allen-Ebrahimian, Bethany. “İfşa Edildi: Çin’in Kitlesel Gözaltı ve Algoritmayla Tutuklama İçin İşletim Kılavuzları.” International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), 24 Kasım 2019, www.icij.org/investigations/china-cables/exposed-chinas-operating-manuals-for-mass-internment-and-arrest-by-algorithm/.
⁹⁰ Alecci, Scilla. “Çin Bir Mobil Uygulama Kullanarak Uygurları ‘Tek Tek’ Nasıl Hedefliyor.” ICIJ, 24 Kasım 2019, www.icij.org/investigations/china-cables/how-china-targets-uighurs-one-by-one-for-using-a-mobile-app/.
⁹¹ “‘Entegre Müşterek Operasyon Platformu’ Günlük Esaslar Bülteni, No. 20,” (IJOP Bülten No. 20) ICIJ, China Cables tarafından yayınlandığı şekliyle, http://www.documentcloud.org/documents/6558508-China-Cables-IJOP-Daily-Bulletin-20-English.html.
⁹² “‘Entegre Müşterek Operasyon Platformu’ Günlük Esaslar Bülteni, No. 14,” ICIJ, China Cables tarafından yayınlandığı şekliyle, http://www.documentcloud.org/documents/6558506-China-Cables-IJOP-Daily-Bulletin-14-English.html.
⁹³ A.g.e.
⁹⁴ Wong, Edward. “Polis Sincan’ın Bazı Bölgelerinde Pasaportlara El Koyuyor, Batı Çin’de.” The New York Times, 1 Aralık 2016, www.nytimes.com/2016/12/01/world/asia/passports-confiscated-xinjiang-china-uighur.html.
⁹⁵ Gözaltıyla ilişkili terimler. Sheena Chestnut Greitens, Myunghee Lee ve Emir Yazici. “Terörle Mücadele ve Önleyici Baskı: Çin’in Sincan’da Değişen Stratejisi.” International Security, Cilt. 44, Sayı 3, Kış 2019/20, s. 15. Çince’de “yoğunlaştırılmış eğitim yoluyla dönüştürme merkezleri” için kullanılan terim 集中教育转化中心 jizhong jiaoyu zhuanhua zhongxin’dir. Bazı akademisyenler, Çince jizhong (“yoğunlaştırılmış”) kelimesinin Çince’de “toplama kampı” (jizhong ying) için kullanılan kelimeyle aynı olduğuna dikkat çeker, bkz. Zenz, Adrian. “‘Beyinleri Yıka, Kalpleri Temizle’: Çin Hükümeti Belgelerinden Sincan’ın Yargısız Gözaltı Kampanyasının Niteliği ve Kapsamı Hakkında Kanıtlar.” Journal of Political Risk, 24 Kasım 2019, www.jpolrisk.com/wash-brains-cleanse-hearts/.
⁹⁶ “Çin: Terör Mahkumiyetlerinin Ayrıntılarını Açıklayın Fazla Geniş Terörle Mücadele Yasal Çerçevesi Kötüye Kullanımlara Kapı Açıyor,” Human Rights Watch, 16 Mart 2017, https://www.hrw.org/news/2017/03/16/china-disclose-details-terrorism-convictions.
⁹⁷ Roberts, yukarıdaki not 34, s. 209-210.
⁹⁸ Roberts, yukarıdaki not 34, s. 211.
⁹⁹ ÇKP ve görgü tanıkları kampları tanımlamak için çeşitli terimler kullansa da, bu rapor bu iki genel gözaltı tesisi kategorisini ele almaktadır.
¹⁰⁰ Thum, Rian. “Çin’in Kitlesel Gözaltı Kamplarının Belirgin Bir Sonu Yok.” Foreign Policy, 22 Ağustos 2018, https://foreignpolicy.com/2018/08/22/chinas-mass-internment-camps-have-no-clear-end-in-sight.
¹⁰¹ Rajagopalan, Megha, ve diğerleri. “Çin Gizlice Müslümanları Hapse Atmak İçin Geniş Yeni Bir Altyapı İnşa Etti.” BuzzFeed News, 27 Ağustos 2020, www.buzzfeednews.com/article/meghara/china-new-internment-camps-xinjiang-uighurs-muslims; Yerel yetkililer kamp alanlarının “bomba geçirmez yüzeyler” gerektirdiğini belirtiyor, Thum, yukarıdaki not 100.
¹⁰² Ruser, Nathan. “Sincan’ın Gözaltı Sistemini Keşfetmek.” The Xinjiang Data Project, Eylül 2020, https://xjdp.aspi.org.au/explainers/exploring-xinjiangs-detention-facilities/.
¹⁰³ A.g.e. Rajagopalan, ve diğerleri, yukarıdaki not 101; Simon, Scott. “Uydu Görüntüleri Çin’in Müslüman Gözaltı Kamplarını Genişlettiğini Gösteriyor.” NPR, 29 Ağustos 2020, www.npr.org/2020/08/29/907384509/satellite-images-show-chinas-expansion-of-muslim-detention-camps; bir görgü tanığı sadece Mongolkure İlçesi’nde her biri 5.000 kişiyi barındıran dört tesise tanıklık etmiştir (Mağdur # 67); Rajagopalan, Megha, ve Allison Killing. “Bir Sincan Gözaltı Kampının İçinde.” BuzzFeed News, 3 Aralık 2020, www.buzzfeednews.com/article/meghara/inside-xinjiang-detention-camp; Mağdurlar # 120, 124 ve 1358, tek bir bölgede birden fazla kampın bulunduğu 5.000 ila 15.000 arasında değişen kamp nüfuslarına tanıklık etmiştir.
¹⁰⁴ Sudworth, John. “Çin’in Gizli Kampları: Sincan’ın Kaybolan Uygurlarına Ne Oldu?” BBC News, 24 Ekim 2018, www.bbc.co.uk/news/resources/idt-sh/China_hidden_camps.
¹⁰⁵ Ruser, yukarıdaki not 102.
¹⁰⁶ Zenz, yukarıdaki not 95.
¹⁰⁷ Dooley, Ben. “Çin’in Gözaltı Kamplarının İçinde: Göz Yaşartıcı Gaz, Taserlar ve Ders Kitapları.” AFP, 30 Ocak 2019, https://www.afp.com/en/inside-chinas-internment-camps-tear-gas-tasers-and-textbooks.
¹⁰⁸ A.g.e.
¹⁰⁹ Dooley, Ben, “‘Tümörleri Yok Et’: Çinli Siviller Sincan Baskısını Yürütüyor.” AFP, 30 Ocak 2019, https://www.afp.com/en/eradicate-tumours-chinese-civilians-drive-xinjiang-crackdown.
¹¹⁰ Çin mahkemelerinde mahkumiyet oranının yüzde 99 olduğu yer. Bkz. Millward & Peterson yukarıdaki not 59, s. 17.
¹¹¹ A.g.e. s. 5; Gene A. Bunin, “Kamplardan Hapishanelere: Sincan’ın Bir Sonraki Büyük İnsan Hakları Felaketi.” Living Otherwise, 5 Ekim 2019, https://livingotherwise.com/2019/10/05/from-camps-to-prisons-xinjiangs-next-great-human-rights-catastrophe-by-gene-a-bunin/.
¹¹² Millward & Peterson yukarıdaki not 59, s. 17.
¹¹³ Sırasıyla nüfusun yüzde 80’ini ve yüzde 90’ından fazlasını Uygurların oluşturduğu bölgelerden adını almıştır. “Çin: Büyük Veri Programı Sincan’daki Müslümanları Hedefliyor.” Human Rights Watch, 9 Aralık 2020, www.hrw.org/news/2020/12/09/china-big-data-program-targets-xinjiangs-muslims; Zenz, yukarıdaki not 42; ayrıca bkz. Shepherd ve Pitel, yukarıdaki not 63.
¹¹⁴ Çin: Büyük Veri Programı, yukarıdaki not 113; “‘İdeolojik Dönüşüm:’ Karakaş [ayrıca Karakax olarak da yazılır], Hotan’dan Kitlesel Gözaltı Kayıtları.” Uyghur Human Rights Project, Şubat 2020, https://docs.uhrp.org/pdf/UHRP_QaraqashDocument.pdf.
¹¹⁵ Bir vakada, felç noktasına kadar, Zenz, yukarıdaki not 42.
¹¹⁶ Dooley, yukarıdaki not 107.
¹¹⁷ A.g.e.
¹¹⁸ 收押培训人员 shouya peixun renyuan veya 收押受教人员 shouya shoujiao renyuan. Zenz, yukarıdaki not 95.
¹¹⁹ A.g.e. 被收缴人员 bei shou jiao renyuan veya 收押转化人员 shouya zhuanhua renyuan veya 被收押教育转化人员 bei shouya jiaoyu zhuanhua renyuan.
¹²⁰ A.g.e.
¹²¹ Bir örnek olarak, Hotan vilayetinde, bu tesislerden sorumlu hükümet dairesi 2.768 polis copu, 550 elektrikli sığır dürtme çubuğu, 1.367 çift kelepçe ve 2.792 kutu biber gazı satın almıştır. Dooley, yukarıdaki not 107.
¹²² A.g.e.
¹²³ A.g.e.
¹²⁴ Mağdurlar #46, 1540, 2947, 3101, 3456.
¹²⁵ Stavrou, David. “Çin’in Gulaglarında Bir Milyon İnsan Hapsedildi. Ben Kaçtım. İçeride Gerçekten Neler Olduğu İşte Burada.” Haaretz.com, 17 Ekim 2019, www.haaretz.com/world-news/.premium.MAGAZINE-a-million-people-are-jailed-at-china-s-gulags-i-escaped-here-s-what-goes-on-inside-1.7994216?lts=1611703044441. (“[Belgede] görevimi yerine getirmezsem veya kurallara uymazsam idam cezası alacağım yazıyordu. Belgede, mahkumlarla konuşmanın, gülmenin, ağlamanın ve kimsenin sorularına cevap vermenin yasak olduğu belirtiliyordu. İmzaladım çünkü başka seçeneğim yoktu.”)
¹²⁶ Mağdurlar # 120, 124, 300, 1723, 2110, 3101, 3418, 3623, 4981, 5524, 6507, 6817 ve 7075.
¹²⁷ Uluslararası Çalışma Örgütü’nün Zorla Çalıştırma Sözleşmesi, 1930 (No. 29), zorla veya zorunlu çalışmayı “herhangi bir kişiden herhangi bir ceza tehdidi altında ve söz konusu kişinin gönüllü olarak kendini sunmadığı her türlü iş veya hizmet” olarak tanımlar, https://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:::NO:12100:P12100_ILO_CODE:C029:NO
¹²⁸ Zenz, Adrian. “Kampların Ötesinde: Pekin’in Sincan’da Zorla Çalıştırma, Yoksulluğu Azaltma ve Sosyal Kontrolün Uzun Vadeli Planı.” Journal of Political Risk, 10 Aralık 2019, www.jpolrisk.com/beyond-the-camps-beijings-long-term-scheme-of-coercive-labor-poverty-alleviation-and-social-control-in-xinjiang.
¹²⁹ Sudworth, yukarıdaki not 46.
¹³⁰ Killing, Alison, ve Megha Rajagopalan. “Kamplardaki Fabrikalar.” BuzzFeed News, 28 Aralık 2020, www.buzzfeednews.com/article/alison_killing/xinjiang-camps-china-factories-forced-labor
¹³¹ A.g.e.
¹³² Zenz, Adrian. “Sincan’da Zorla Çalıştırma: Emek Transferi ve Etnik Azınlıkların Pamuk Toplamak İçin Seferber Edilmesi.” Newlines Institute for Strategy and Policy, 14 Aralık 2020, http://newlinesinstitute.org/wp-content/uploads/2020/12/20201214-PB-China-Zenz-1-3.pdf; ayrıca bkz. Xiuzhong Xu, Vicky, ve diğerleri. “Satılık Uygurlar.” Australian Strategy Policy Institute, 1 Mart 2020, www.aspi.org.au/report/uyghurs-sale.
¹³³ A.g.e.
¹³⁴ Zenz, yukarıdaki not 42, FN 100-107.
¹³⁵ 就业 jiuye, İdeolojik Dönüşüm, yukarıdaki not 114.
¹³⁶ Kamplar içindeki belgelenmiş ölümlerin bir listesi için bkz. Sincan Mağdurlar Veritabanı, https://shahit.biz/eng/#lists. Mağdur # 124 (“Dayak ve işkenceden o kadar çok insan öldü ki”); Byler, yukarıdaki not 45 (“Bu masum insanlar hiçbir suç işlemeden hala orada [kamplarda] … Bazıları ölüyor, bazıları 20 yıl hapis cezasına çarptırılıyor.”); başka bir eski Uygur tutuklu (Mağdur # 2110) sadece bir hücrede dokuz kadının ölümüne tanıklık ederken, başka bir Uygur tutuklu, kampta üç gün sonra bir ölüm de dahil olmak üzere üç tutuklunun ölümüne tanıklık etti (Mağdur # 6507); ayrıca bkz. Joanne Smith Finley, “Akademisyenler ve Aktivistler Neden Sincan’da Bir Uygur Soykırımından Giderek Daha Fazla Korkuyor”, Journal of Genocide Research, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2020.1848109 adresinde mevcuttur; “‘Kalbimi ve Zihnimi Temizleyebilseydim Keşke’: Uygur Eski Kamp Eğitmeni.” Radio Free Asia, 5 Ekim 2020, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/instructor-10052020130813.html; Eski bir sözde “öğretmen” tutuklu, sınıflarındaki sayıların her gün azaldığını, ilk 3 haftasında iki tutuklunun öldüğünü ifade etti — biri gizemli bir şekilde ortadan kayboldu ve iddiaya göre “beyin kanamasından” öldü; diğeri tedavi edilmeyen bir enfeksiyondan öldü, Ingram, Ruth. “Bir Sincan Kampı Öğretmeninin İtirafları.” The Diplomat, 17 Ağustos 2020, https://thediplomat.com/2020/08/confessions-of-a-xinjiang-camp-teacher/.
¹³⁷ 70 yaşında, Mağdur #167 zorla kaybedildi ve ardından bir kamp kurbanının işkenceyle ölümünü bildirdiği için 20 yıl hapis cezasına çarptırıldı, Mağdur # 164.
¹³⁸ Bir memur, Aksu vilayetinin Kuçar ilçesindeki Yengişer semtindeki 1 Nolu Gözaltı Kampı’nda altı ay boyunca (Haziran-Aralık 2018) 150 tutuklunun öldüğünü doğruladı. “Bir Sincan Gözaltı Kampında En Az 150 Tutuklu Öldü: Polis Memuru,” Radio Free Asia, 29 Ekim 2019, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/deaths-10292019181322.html.
¹³⁹ “Sincan’ın Aksu Kentindeki Gözaltı Kampları Krematoryumla Ayrılıyor.” Radio Free Asia, 13 Kasım 2020, www.rfa.org/english/news/uyghur/crematorium-11132020144027.html (Aksu şehri dışındaki iki gözaltı kampının bir kilometre içinde bir krematoryum belirleme); “Sincan Uygur Cenaze Geleneklerini Söndürmek İçin Hızla Krematoryumlar İnşa Ediyor.” Radio Free Asia, 26 Haziran 2018, www.rfa.org/english/news/uyghur/crematoriums-06262018151126.html. Ayrıca bkz. Mağdur # 453’ün ifadesi; bir apandisit ameliyatı sırasında acıdan çığlık atarken, bir gardiyan ona yaklaşıp “Ölmeyeceksin ve ölsen bile kimsenin haberi olmayacak” dedi. Mauk, Ben. “Sincan’ın Hapishane Devletinin İçinde.” The New Yorker, 26 Şubat 2021, https://www.newyorker.com/news/a-reporter-at-large/china-xinjiang-prison-state-uighur-detention-camps-prisoner-testimony.
¹⁴⁰ Bkz. Ruhlarımız Öldü, yukarıdaki not 43 (“Bazen, birimiz ya da diğerimiz bayılırdı. Kendine gelmezse, bir gardiyan onu ayağa kaldırır ve tokatla uyandırırdı. Tekrar bayılırsa, onu odadan sürükleyerek çıkarır ve bir daha asla görmezdik. Asla.”) İlk elden bir anlatıma göre, 80 yaşındaki yaşlı tutuklular gözaltı merkezindeki işkence ve insanlık dışı muamelenin ana hedefleriydi; burada İmamlar asla kelepçelerden ve prangalardan kurtulmaz ve 20 yıldan fazla hapis cezasına çarptırılabilirlerdi, Mağdur # 67.
¹⁴¹ “İnancı Yıkmak: Uygur Camilerinin ve Türbelerinin Yıkılması ve Kirletilmesi,” Uyghur Human Rights Project, Ekim 2019, s. 4, https://docs.uhrp.org/pdf/UHRP_report_Demolishing_Faith.pdf.
¹⁴² Mağdur # 4616; “Sincan Yetkilileri Uygur Hayırseveri İzinsiz Hac Nedeniyle İdam Cezasına Çarptırdı.” Radio Free Asia, 21 Kasım 2018, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/philanthropist-11212018131511.html; “Önde Gelen Uygur Aydın ‘Ayrılıkçılık’ Nedeniyle İki Yıl Ertelenmiş İdam Cezasına Çarptırıldı.” Radio Free Asia, 28 Eylül 2018, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/sentence-09282018145150.html. Önde gelen Uygurların daha sert muamele için seçici olarak hedef alınması, Soykırım Sözleşmesi’nin II. Maddesi uyarınca “[grubu], kısmen veya tamamen, grup olarak yok etme kastı” bulgusunu desteklemektedir. Savcı v. Krstic, Dava No. ICTY-IT-98-33, Karar, para. 12, (“Hedeflenen bölümün sayısal büyüklüğüne ek olarak, grup içindeki önemi de faydalı bir husus olabilir. Grubun belirli bir bölümü genel grubun simgesi ise veya hayatta kalması için gerekliyse, bu, bölümün Madde [II] anlamında önemli olarak nitelendirildiği bir bulguyu destekleyebilir”); Shepherd, yukarıdaki not 77.
¹⁴³ II(b) Maddesi kapsamındaki bedensel veya zihinsel zarar, “bedensel veya zihinsel işkence, insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele, zulüm” anlamına gelir, Akayesu, yukarıdaki not 28, para. 504; ayrıca bkz. Savcı v. Kayishema ve Ruzindana, Dava No. ICTR-95-1-A, Duruşma Kararı, 21 Mayıs 1999, para. 109. Daha spesifik olarak, bu tür ciddi bedensel veya zihinsel zarar, grubun üyelerine “köleleştirme, açlık, sürgün ve zulüm … transit kamplarında ve toplama kamplarında aşağılanmalarını, insan olarak haklarından mahrum bırakılmalarını ve bastırılmalarını ve onlara insanlık dışı acı ve işkence çektirmeyi amaçlayan koşullarda alıkonulma” yoluyla verilebilir, Uluslararası Hukuk Raporları, Cilt. 36, 1968, s. 238, para. 199.
¹⁴⁴ Mağdurlar # 1540, 2110 ve 3456; Shih, Gerry. “Çin’in Kitlesel Beyin Yıkama Kampları Kültür Devrimi’ni Çağrıştırıyor.” Associated Press, 17 Mayıs 2018, https://apnews.com/6e151296fb194f85ba69a8babd972e4b.
¹⁴⁵ Steve Chao, “İfşa Edildi: Çin’in Müslüman Uygurları Gözetlemesi,” Al Jazeera, 1 Şubat 2019, https://www.aljazeera.com/features/2019/2/1/exposed-chinas-surveillance-of-muslim-uighurs; Mağdur # 1725 (yetkililerin onu kışın bahçedeki bir deliğe zorlayıp üzerine soğuk su döktükten sonra bayıldı); bkz. Mağdur # 2110, gözaltı ve bilinmeyen hapların zorla yutulmasından kaynaklanan tekrarlanan nöbet ve bilinç kaybı epizotları hakkında.
¹⁴⁶ Mağdurlar # 65, 277, 2110, 3623 (üst kol ve ayak bileğini bir metrelik zincirle birbirine bağlayarak beş ay boyunca çömelme pozisyonunda zincirlendiğini ifade etti), 5279 ve 6816. Shih, yukarıdaki not 144. Shepherd, yukarıdaki not 77.
¹⁴⁷ Mağdurlar # 124, 453, 1723, 3418, 5282, 5419 ve 7774. Eski bir tutuklu, sürekli [ağır] dayaklardan kaynaklanan işitme kaybı ve “vücudundaki yara izleri” hakkında ifade verdi, Mağdur # 2110; Chao, yukarıdaki not 145.
¹⁴⁸ Mağdur # 3456. Görgü tanığı ayrıca, sadece bir tutuklu arkadaşının kucaklaşması nedeniyle iki gün boyunca dövüldüğünü ve yiyecekten mahrum bırakıldığını ifade etti. Ayrıca bkz. Chao, yukarıdaki not 145.
¹⁴⁹ Mağdurlar # 3456, 2110 ve 7774.
¹⁵⁰ Hill, Matthew, ve diğerleri. “‘Hedefleri Herkesi Yok Etmek’: Uygur Kampı Tutukluları Sistematik Tecavüz İddia Ediyor.” BBC News, 2 Şubat 2021, https://www.bbc.com/news/world-asia-china-55794071; Mağdur # 6641; Ferris-Rotman, Amie. “Kürtajlar, RİA’lar ve Cinsel Aşağılama: Çin’den Kazakistan’a Kaçan Müslüman Kadınlar Yaşadıklarını Anlatıyor.” Washington Post, 5 Ekim 2019, https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/abortions-iuds-and-sexual-humiliation-muslim-women-who-fled-china-for-kazakhstan-recount-ordeals/2019/10/04/551c2658-cfd2-11e9-a620-0a91656d7db6_story.html; Bir erkek tutuklu da Uygur okulları için para topladığı için tutuklandığı gün memurlar tarafından tecavüze uğradığını ifade etti, Chao, yukarıdaki not 145; ayrıca bkz. belgesel film “Uygurlar: Ev Diyecek Yer Yok,” Al Jazeera, 21 Ocak 2019, 4:55 ve 9:32, https://www.aljazeera.com/program/101-east/2019/1/31/uighurs-nowhere-to-call-home; Başka bir eski tutukluya, resmi işkence yöntemlerinin elektrikli bir sopayla anal tecavüzü içerdiği bilgisi verildi, Ingram, yukarıdaki not 136.
¹⁵¹ Hedefleri Herkesi Yok Etmek, yukarıdaki not 150 (“Elektrikli bir sopaları vardı, ne olduğunu bilmiyordum ve cinsel organımın içine itildi, elektrik şokuyla bana işkence ettiler.”)
¹⁵² “Çin’in Uygur kampı tutukluları sistematik tecavüz iddiasında bulunuyor,” BBC News, YouTube, 3 Şubat 2021, https://www.youtube.com/watch?v=e6bPGl10Cts, 1:00-1:34, “vücudumun hiçbir yerini esirgemediler, bakmaktan iğrenilecek derecede ısırdılar. Sadece tecavüz etmediler. Barbarlardı. Bütün vücudumu ısırmışlardı.”
¹⁵³ Hedefleri Herkesi Yok Etmek, yukarıdaki not 150; Kürtajlar, RİA’lar ve Cinsel Aşağılama, yukarıdaki not 150; Stavrou, yukarıdaki not 125; Mağdur # 3256. Eski bir kamp çalışanı, toplu tecavüzlerin her gün meydana geldiğini, “bazen vajina ve anüse elektrikli copların sokulduğunu” bildirdi, Ingram, yukarıdaki not 136; Azat, Erkin. “Dawanching’deki Yeni İnşa Edilen Toplama Kampındaki Bir Hapishane Gardiyanından Bir Mektup.” Medium, 17 Mayıs 2019, https://erkinazat2018.medium.com/a-letter-from-a-prison-guard-in-the-newly-built-concentration-camp-in-dawanching-daa6050bfb9b; Ayrıca bkz. Mağdur #453.
¹⁵⁴ Kalbimi ve Zihnimi Temizleyebilseydim Keşke, yukarıdaki not 136; Mağdur # 3418.
¹⁵⁵ Westcott ve diğerleri, yukarıdaki 52; Kürtajlar, RİA’lar ve Cinsel Aşağılama, yukarıdaki not 150. Mağdur #453, erkek bir tutuklu, bir sorgulama sırasında soyunmaya, suyla ıslatılmaya ve dövülmeye zorlandığını ifade etti. Sincan’ın Hapishane Devletinin İçinde, yukarıdaki not 139.
¹⁵⁶ Bir kadın Uygur tutukluya göre, gardiyanlar tutukluları “itfaiyeciler gibi” tazyikli suyla yıkarlardı ve eklerdi: “Ellerim mahvoldu, derim soyuluyordu”; “Çin’in Sincan’ında, Zorunlu İlaç Tedavisi Karantinaya Eşlik Ediyor.” Associated Press, 31 Ağustos 2020,
¹⁵⁷ Gözaltıyla ilgili belgelenmiş intiharların bir listesi için bkz. Sincan Mağdurlar Veritabanı, https://shahit.biz/eng/#lists.
¹⁵⁸ “Yeniden Eğitim Kampı Tehdidi, Marşı Okuyamayan Uygur’u İntihara Sürükledi.” Radio Free Asia, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/suicide-02052018165305.html;“Devlete Ait Derginin Uygur Editörü Gözaltı ‘Korkusuyla’ İntihar Etti.” Radio Free Asia, 5 Şubat 2018, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/suicide-09282018171559.html; “Sincan’ın Kaşgar Kentindeki Yetkililer Uygurları ‘Açık Siyasi Yeniden Eğitim Kamplarında’ Gözaltına Aldı.” Radio Free Asia, 9 Mayıs 2018, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/camps-05092018154928.html.
¹⁵⁹ Mağdurlar # 46, 3101, 3623, 4981 ve 7075. Eski bir Uygur tutuklunun tanımına göre, “Gece gardiyanların ayak sesleri bizi uyandırdığında, yüzlerce kez infaz edilme zamanımızın geldiğini düşündüm. Bir el kafatasımın üzerinden vahşice makasları geçirirken ve diğer eller omuzlarıma düşen saç tutamlarını kaparken, gözlerimi kapattım, gözyaşlarıyla bulanık, sonumun yakın olduğunu, darağacına, elektrikli sandalyeye, boğulmaya hazırlandığımı düşündüm. Ölüm her köşede gizleniyordu. Hemşireler beni ‘aşılamak’ için kolumu tuttuklarında, beni zehirlediklerini sandım. Gerçekte, bizi kısırlaştırıyorlardı. İşte o zaman kampların yöntemini, uygulanan stratejiyi anladım: bizi soğukkanlılıkla öldürmek değil, yavaş yavaş ortadan kaybolmamızı sağlamak. O kadar yavaş ki kimse fark etmeyecekti.” Ruhlarımız Öldü, yukarıdaki not 43. Eski tutuklu, neredeyse bir hafta boyunca uzanacak kadar yer olmayan bir bodrum katı kafesinde acı çektiğini ifade etti (Mağdur # 277). Mağdur #453, uzanmanın çok küçük olduğu pis bir hücrede benzer bir hücre hapsine tanıklık etti. Sincan’ın Hapishane Devletinin İçinde, yukarıdaki not 139.
¹⁶⁰ Shih, yukarıdaki not 144; Dooley, yukarıdaki not 107.
¹⁶¹ Sudworth, John. “Çinli Uygurlar: Bir Modelin Videosu Gözaltı İçine Nadir Bir Bakış Sunuyor.” BBC News, 4 Ağustos 2020, https://www.bbc.com/news/world-asia-china-53650246; Mağdur # 12952; Abou-Sabe, Kenzi, ve diğerleri. “Gizli Çin Belgeleri Müslüman Gözaltı Kamplarının İç İşleyişini Ortaya Koyuyor.” NBC News, 24 Kasım 2019, https://www.nbcnews.com/news/all/secret-chinese-documents-reveal-inner-workings-muslim-detention-camps-n1089941; Kalbimi ve Zihnimi Temizleyebilseydim Keşke, yukarıdaki not 136.
¹⁶² Mağdurlar #27 ve 1725; ayrıca bkz. Shih, yukarıdaki not 144; özel sorgu odalarındaki işkencenin aşırı doğası hakkında daha fazla tanıklık için bkz: “Bu işkenceden geçmektense ölmeyi tercih ederdim ve onlara beni öldürmeleri için yalvardım,” (“Uygur kadını Çin gözaltı kampındaki korkunç istismarı anlatıyor,” CBS News, 27 Kasım 2018, https://www.cbsnews.com/news/china-uighur-woman-abuse-chinese-internment-camp-muslim-minorities-xinjiang/.)
¹⁶³ “Uygur Yeniden Eğitim Kampları: 21. Yüzyılda Etnik Temizlik,” Fair Observer, 17 Aralık 2019, https://www.fairobserver.com/region/asia_pacific/xinjiang-uighur-muslims-internment-camps-china-human-rights-news-54321/.
¹⁶⁴ “Hava Durumu Raporları: Sincan’dan Sesler.” Believer Magazine, 1 Ekim 2019, https://believermag.com/weather-reports-voices-from-xinjiang/.
¹⁶⁵ Eski tutuklular sürekli olarak akrabalarını unuttuklarını ifade etmektedir. Eski bir Uygur tutuklu, kamp beyin yıkamasını “bizi hayata bağlayan anıları ve düşünceleri” silmek için tasarlandığını anlatmaktadır. Ruhlarımız Öldü, yukarıdaki not 43.
¹⁶⁶ “Zulmü İhraç Etmek: Uygur Diasporası Aileleri Çin Kamplarında Tutulurken Endişe ve Suçlulukla Perili,” The Globe and Mail, 12 Ağustos 2019, https://www.theglobeandmail.com/world/article-exporting-persecution-uyghur-diaspora-haunted-by-anxiety-guilt-as/.
¹⁶⁷ II(c) Maddesi “failin grubun üyelerini derhal öldürmediği, ancak nihayetinde fiziksel yok oluşlarını amaçladığı yok etme yöntemleri” olarak yorumlanmalıdır, Akayesu yukarıdaki not 28, para. 505.
¹⁶⁸ Hırvatistan v. Sırbistan, 3 Şubat 2015 tarihli UAD Kararı, s. 161; ayrıca bkz. Akayesu yukarıdaki not 28, para. 506.
¹⁶⁹ Mağdurlar # 120, 124 ve 1723.
¹⁷⁰ Mağdurlar # 3623 ve 2209.
¹⁷¹ Mağdurlar # 453, 2209, 2947, 3623 ve 5524, kısa sürelerde 12-40 kg arasında kilo kaybettiklerini ifade ettiler.
¹⁷² Kalbimi ve Zihnimi Temizleyebilseydim Keşke, yukarıdaki not 136.
¹⁷³ Mağdurlar #1358 ve 1577.
¹⁷⁴ Mağdurlar # 124, 300, 1723, 1725, 2209, 2947.
¹⁷⁵ Çin’in Sincan’ında, Zorunlu İlaç Tedavisi Karantinaya Eşlik Ediyor, yukarıdaki not 156.
¹⁷⁶ Allen-Ebrahimian, Bethany. “Çin’in Sincan’da Zorla Çalıştırma Kullanımının Kapsamı Bildiğimizden Daha Büyük.” Axios, 5 Ocak 2021, https://www.axios.com/xinjiang-forced-labor-uyghurs-a3b58b6e-c98f-4ce4-ae52-7b4a37fa61f5.html.
¹⁷⁷ Savcı v. Stakic, Dava No. ICTY IT-97-24-T, Karar, para. 517, 31 Temmuz 2003, https://www.icty.org/x/cases/stakic/tjug/en/stak-tj030731e.pdf (Madde II (c) “bir sonucun kanıtlanmasını gerektirmez.”).
¹⁷⁸ II(d) Maddesi kapsamındaki tedbirler “cinsel sakatlama, kısırlaştırma uygulaması, zorla doğum kontrolü, cinsiyetlerin ayrılması ve evliliklerin yasaklanmasını” içerir. Ayrıca, ataerkil toplumlarda bu tedbirler, kadınların “sonuç olarak annesinin grubuna ait olmayacak bir çocuk doğurmasını” sağlamayı amaçlayan fiilleri de içerir. Bu tedbirler fiziksel fiillerle de sınırlı değildir: “[B]ir grubun üyeleri, tehditler veya travma yoluyla, ürememeye yönlendirilebilir.” Akayesu, yukarıdaki not 28, para. 507-508.
¹⁷⁹ Zenz, Adrian. “Kısırlaştırmalar, RİA’lar ve Zorunlu Doğum Kontrolü: ÇKP’nin Sincan’daki Uygur Doğum Oranlarını Bastırma Kampanyası” Jamestown, Haziran 2020, https://jamestown.org/wp-content/uploads/2020/06/Zenz-Internment-Sterilizations-and-IUDs-UPDATED-July-21-Rev2.pdf?x53474.
¹⁸⁰ A.g.e., s. 2.
¹⁸¹ 2013’ten beri, Türkiye’deki bir Uygur doktoru Sincan’dan sürgün edilmiş 300 Uygur kadını muayene etti, neredeyse tamamı bir tür doğum kontrolüne maruz kalmıştı ve yaklaşık 80’i kısırlaştırılmıştı. Westcott, ve diğerleri, yukarıdaki not 52.
¹⁸² Ayrıca, Sincan Sağlık Komisyonu “gönüllü” kısırlaştırmaları ve RİA yerleştirmelerini teşvik etmek için ödül parası sunmakta, 2019 ve 2020’de doğum önleme ödülleri için 750,4 ve 733,9 milyon RMB bütçe ayırmaktadır. Zenz, yukarıdaki not 179, s. 2, 12, 18-19.
¹⁸³ 2015 ile 2018 arasında, Sincan’daki kişi başına düşen yeni RİA yerleştirmeleri ulusal ortalamadan 7,8 kat daha fazlaydı. Bkz. Zenz, yukarıdaki not 179, s. 12, 14.
¹⁸⁴ Eski bir tutuklunun şiddetli ve aşağılayıcı prosedürü anlattığı gibi: “Yatmam ve bacaklarımı açmam istendi ve cihaz yerleştirildi. Korkunç derecede şiddetliydi. Ağlıyordum, aşağılanmış, cinsel ve zihinsel olarak saldırıya uğramış hissettim,” Ingram, yukarıdaki not 136.
¹⁸⁵ Zenz, yukarıdaki not 179, s. 14; Ingram, yukarıdaki not 72.
¹⁸⁶ Zenz, yukarıdaki not 179, s. 12.
¹⁸⁷ Erkek tutuklular da gözaltı nedeniyle iktidarsızlıktan muzdarip olduklarını ifade etmişlerdir, Mağdurlar # 65 ve 4981.
¹⁸⁸ Kürtajlar, RİA’lar ve Cinsel Aşağılama, yukarıdaki, not 150. Mağdur # 3418.
¹⁸⁹ Mağdur # 1723 (“Aldıkları hapa gelince, sanırım bir doğum kontrol hapıydı. Hiçbir doğum istemiyorlardı. Kampa geldiğinizde hamileyseniz, kürtaj yapıyorlardı. Reddederseniz, sizi daha katı bir yere götürüyorlardı, akrabalarla görüşmenin olmadığı bir yere.”)
¹⁹⁰ Mağdurlar # 2110, 2209, 2322, 5524 ve 6507; Ingram, yukarıdaki not 136. Eski bir tutuklu, Çin’deki COVID-19 salgınının zirvesinde, halsizlik ve mide bulantısına neden olan bir ilaç içmeye zorlandığını ifade etti, Çin’in Sincan’ında, Zorunlu İlaç Tedavisi Karantinaya Eşlik Ediyor, yukarıdaki not 156.
¹⁹¹ Hedefleri Herkesi Yok Etmek, yukarıdaki, not 150; “Çin RİA’lar, Kürtaj, Kısırlaştırma ile Uygur Doğumlarını Azaltıyor.” Associated Press, 29 Haziran 2020, https://apnews.com/article/269b3de1af34e17c1941a514f78d764c.
¹⁹² İdeolojik Dönüşüm, yukarıdaki not 114, s. 9.
¹⁹³ Zenz, yukarıdaki not 42; Bu nedenler, 1980 ile 2000 arasında doğan tüm veya neredeyse tüm Uygurları gözaltına alan ve onları “güvenilmez bir nesil” olarak damgalayan yerel yetkililer tarafından doğrulanmaktadır; bkz. “Sincan Yetkilileri 40 Yaş Altı Uygurları Yeniden Eğitim Kampları İçin Hedefliyor.” Radio Free Asia, 22 Mart 2018, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/1980-03222018155500.html; Thum, Rian, “Çin’in Kitlesel Gözaltı Kamplarının Belirgin Bir Sonu Yok,” Foreign Policy, 22 Ağustos 2018, https://foreignpolicy.com/2018/08/22/chinas-mass-internment-camps-have-no-clear-end-in-sight/.
¹⁹⁴ Bu veriler resmi istatistik yıllıklardan alınmıştır; bkz. Zenz, yukarıdaki not 179.
¹⁹⁵ A.g.e., s. 19.
¹⁹⁶ A.g.e., s. 9.
¹⁹⁷ Watson Ivan, ve diğerleri. “Çin’in Sincan Hükümeti Büyük Doğum Oranı Düşüşünü Doğruluyor Ancak Kadınların Zorla Kısırlaştırılmasını Reddediyor,” CNN, 21 Eylül 2020, https://www.cnn.com/2020/09/21/asia/xinjiang-china-response-sterilization-intl-hnk/index.html.
¹⁹⁸ A.g.e.
¹⁹⁹ Wong, Edward ve Chris Buckley. “ABD, Çin’in Uygurlara Yönelik Baskısının ‘Soykırım’ Olduğunu Söyledi.” The New York Times, 19 Ocak 2021, https://www.nytimes.com/2021/01/19/us/politics/trump-china-xinjiang.html.
²⁰⁰ Örneğin, 2018’de 50.000 nüfuslu kırsal bir ilçe (Yumin), 3.000 metrekarelik bir merkez inşa etti, bkz. Feng, Emily. “Uygur Çocukları Çin Terörle Mücadele Hamlesinin Kurbanı Oldu.” Financial Times, 10 Temmuz 2018, https://www.ft.com/content/f0d3223a-7f4d-11e8-bc55-50daf11b720d.
²⁰¹ A.g.e.; “Çin: Sincan Çocukları Ailelerinden Ayrıldı.” Human Rights Watch, 15 Eylül 2019, https://www.hrw.org/news/2019/09/15/china-xinjiang-children-separated-families; Zenz, Adrian, “Köklerini Kırın: Çin’in Sincan’daki Ebeveyn-Çocuk Ayırma Kampanyasına Dair Kanıtlar,” Journal of Political Risk. https://www.jpolrisk.com/break-their-roots-evidence-for-chinas-parent-child-separation-campaign-in-xinjiang/.
²⁰² Güney Sincan’daki bir yetimhanedeki bir çalışan, tesisinde altı aylıktan 12 yaşına kadar olan çocukların “bir ahırdaki çiftlik hayvanları gibi kilitli tutulduğu” kalabalıklığı bildirdi; “Sincan Köyü Kampı Tutuklularının Onlarca Uygur Çocuğu Yetimhanelerde Yaşamak Üzere Gönderildi.” Radio Free Asia, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/orphanages-07022018143057.html.
²⁰³ Shepherd, yukarıdaki not 77; Qin, Amy. “Çin’in Müslümanlara Yönelik Baskısında Çocuklar Esirgenmedi.” New York Times, 28 Aralık 2019, https://www.nytimes.com/2019/12/28/world/asia/china-xinjiang-children-boarding-schools.html.
²⁰⁴ Sincan Çocukları Ailelerinden Ayrıldı, yukarıdaki not 201.
²⁰⁵ Feng, yukarıdaki not 200.
²⁰⁶ Planlama belgesi şu adreste mevcuttur: http://web.archive.org/web/20191216040455/http:/www.moe.gov.cn/jyb_xwfb/xw_zt/moe_357/jyzt_2016nztzl/ztzl_xyn_cs/ztzl_xy_dxjy/201801/W020180109353888301306.pdf, s. 232, ve http://archive.is/QZ2eM; ayrıca bkz. Adrian Zenz, “Yarkand İlçesi, Kaşgar’da Ebeveyn-Çocuk Ayrımı.” Medium 13 Ekim 2020, https://adrianzenz.medium.com/story-45d07b25bcad#_ftn7 ve Qin, yukarıdaki not 203.
²⁰⁷ A.g.e.
²⁰⁸ Zenz, yukarıdaki not 201.
²⁰⁹ A.g.e.
²¹⁰ Zenz, yukarıdaki not 128; Roberts, yukarıdaki not 34, s. 233.
²¹¹ Roberts, yukarıdaki not 34, s. 232.
²¹² Hırvatistan v. Sırbistan, yukarıdaki, not 168, para. 136.
²¹³ Devletin Uluslararası Hukuktaki tanımı için, bkz. Montevideo Devletlerin Hak ve Görevleri Sözleşmesi’nin (1933) I. Maddesi, https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/LON/Volume%20165/v165.pdf.
²¹⁴ Bosna v. Sırbistan, yukarıdaki not 13, para. 242 ve 373.
²¹⁵ “Guatemala: Sessizliğin Anısı,” Tarihsel Açıklığa Kavuşturma Komisyonu, Şubat 1999, para. 120, soykırım eylemlerini “daha yüksek, stratejik olarak planlanmış bir politikaya uymak” olarak tanımlamaktadır. Ayrıca bkz. para. 111, “Belirtilen bölgelerde ve dönemlerde meydana gelen ve soykırım suçunu oluşturup oluşturmadıklarını belirlemek amacıyla analiz edilen bir dizi suç eylemi ve insan hakları ihlalini göz önünde bulundurarak, CEH, Maya nüfusunun gruplarına karşı sistematik olarak yöneltilen yıkıcı eylemlerin tekrarının, ki bunlar arasında liderlerin ortadan kaldırılması ve askeri hedef olamayacak küçük yaştakilere karşı suç eylemleri de sayılabilir, tüm kurbanlar için tek ortak paydanın belirli bir etnik gruba ait olmaları olduğunu gösterdiği ve bu eylemlerin ‘bu grupları kısmen veya tamamen yok etme kastıyla’ işlendiğini açıkça ortaya koyduğu sonucuna varmıştır.”
²¹⁶ Uluslararası ceza hukuku bağlamında, soykırım eylemlerinin arkasındaki güdü veya belirtilen hedef, kasıt sorusundan ayırt edilmeli ve “suçluluk üzerinde hiçbir etkisi olmamalıdır,” Savcı v. Stakić, Dava No. ICTY-IT-97-24-A, Temyiz Kararı, para. 45, 22 Mart 2006; ayrıca bkz. Savcı v. Kayishema ve Ruzindana, yukarıdaki not 143, para. 161.
²¹⁷ Soykırım Sözleşmesi, I. Madde.
²¹⁸ Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılmasına İlişkin Sözleşme’nin Uygulanması (Gambiya v. Myanmar), 23 Ocak 2020 tarihli UAD Kararı, para. 74.
²¹⁹ Bu ifade (açıkça bir bahane olarak tasarlanmıştır), 2019’da 80’den fazla ülkeden bir grup diplomata iletilmiştir, “Çin, Sincan Gözaltı Kamplarındaki ‘önleyici’ Çalışmaların Alkışlanması Gerektiğini Söyledi.” The Guardian, 24 Şubat 2019, http://www.theguardian.com/world/2019/feb/24/china-says-preventive-work-in-xinjiang-detention-camps-should-be-applauded.
²²⁰ VCLT, yukarıdaki not 14, Madde 31.
²²¹ Soykırım Suçu, yukarıdaki not 17.
²²² Sözleşme’nin hazırlık çalışmaları bu anlamı doğrulamaktadır; önerilen bir değişikliğin, yıkımın gerçek anlamının fiziksel olması durumunda “zihinsel” terimini II(b) Maddesinden çıkarmayı amaçladığı gösterilmektedir, Abtahi, Hirad ve Philippa Webb, The Genocide Convention: The Travaux Préparatoires, Martinus Nijhoff Publishers, 2008, A/C.6/225, 1477, A/C.6/SR.81, “grubun fiziksel yok oluşuna yol açması muhtemel olmayan” eylemlerin dahil edilmesine ilişkin.
²²³ Uluslararası ceza içtihadına göre, grubun yok edilmesinin “grubun üyelerinin ölümü anlamına gelmek zorunda olmadığı” belirtilmelidir. Bir grubun çok sayıda üyesini öldürmek bir grubu yok etmenin en doğrudan yolu olsa da, diğer eylemler veya eylem dizileri de grubun yok olmasına yol açabilir. Bir grup, bireylerinden, aynı zamanda tarihinden, geleneklerinden, üyeleri arasındaki ilişkiden, diğer gruplarla olan ilişkiden, toprakla olan ilişkiden oluşur. Duruşma Odası, nüfusun zorla naklinin, bu naklin grubun kendini yeniden kuramayacağı bir şekilde yürütülmesi durumunda – özellikle de üyelerinin ayrılmasını içerdiğinde – grubun fiziksel veya biyolojik olarak yok edilmesinin muhtemel sonucu olduğunu tespit etmiştir. Bu gibi durumlarda Duruşma Odası, bireylerin zorla naklinin grubun maddi olarak yok olmasına yol açabileceğini, çünkü grubun bir grup olarak veya en azından olduğu grup olarak var olmaktan çıktığını tespit etmiştir. Duruşma Odası, gerekçesinin ve sonucunun kültürel soykırımın tanınması için bir argüman olmadığını, daha ziyade fiziksel veya biyolojik yok edilmenin anlamını açıklığa kavuşturma girişimi olduğunu vurgulamaktadır,” Savcı v. Blagojevi´c & Joki´c, Dava No. IT-02-60-T, Karar, 17 Ocak 2005, para. 665.
²²⁴ Başkan Xi, Çin’i “halkı ulusal güvenliği korumada önemli bir kaynak haline getirmeye” çağırdı. Kesinlikle Merhamet Yok, yukarıdaki not 58.
²²⁵ A.g.e.
²²⁶ Mağdur # 1358. Byler, yukarıdaki not 45 (“Bize asla dışarı çıkamayacağımızı ve beş ila 30 yıl arasında hapis cezasına çarptırılacağımızı söylerlerdi. Görüşlerimiz değişene kadar bizi orada tutacaklarını ve görüşlerimiz değişmezse bizi her zaman orada tutacaklarını söylediler. Bizi 50 yıla kadar, bütün ulus, Kazaklar, Uygurlar ve diğer Müslüman milletler ortadan kalkana kadar orada tutacaklarını söylediler. Yukarıdan, idari merkezden gönderilen bir belge olduğunu ve o belgeye göre hareket ettiklerini söylediler. Belgeyi kimsenin değiştiremeyeceğini, çünkü Merkez Komite’den gönderildiğini söylediler. Mevcut sistemin tüm Müslüman milletler yok olana kadar değişmeyeceğini söylediler.”)
²²⁷ Kesinlikle Merhamet Yok, yukarıdaki not 58.
²²⁸ “Çinli Yetkililer Sincan’ın Kaşgar Kentindeki Dört En Zengin Uygur’u Yeni Tasfiyeyle Hapsetti.” Radio Free Asia, 5 Ocak 2018, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/wealthiest-01052018144327.html.
²²⁹ Kesinlikle Merhamet Yok, yukarıdaki not 58.
²³⁰ A.g.e.
²³¹ Greitens, Chestnut, ve diğerleri, yukarıdaki not 95, s. 41.
²³² A.g.e.
²³³ Kesinlikle Merhamet Yok, yukarıdaki not 58.
²³⁴ James Leibold, “Güvensizlik Hayaleti: ÇKP’nin Sincan’daki Kitlesel Gözaltı Stratejisi,” China Leadership Monitor, Cilt. 59 (İlkbahar 2019), https://www.prcleader.org/leibold.
²³⁵ Leibold, yukarıdaki not 56, s. 57.
²³⁶ A.g.e., s. 239.
²³⁷ “Turpan Şehri’nden yoğunlaştırılmış eğitim ve öğretim okulu öğrencilerinin çocukları tarafından sorulan soruları cevaplama taktikleri.” Kaynak: “Belge: Çinli Yetkililer Aileleri Kamplara Kapatılan Çocuklara Ne Söyledi.” New York Times, 16 Kasım 2019, https://www.nytimes.com/interactive/2019/11/16/world/asia/china-detention-directive.html.
²³⁸ A.g.e.; Ayrıca bkz. Timothy Grose “‘Zihinsel Durumları Sağlıklı Olduğunda, Toplumda Mutlu Bir Şekilde Yaşayabilecekler.’” ChinaFile, 2 Ağustos 2019, https://www.chinafile.com/reporting-opinion/viewpoint/once-their-mental-state-healthy-they-will-be-able-live-happily-society.
²³⁹ Dooley, yukarıdaki not 109.
²⁴⁰ Grose, yukarıdaki not 238.
²⁴¹ Dooley, yukarıdaki not 107; Ramzy, Austin. “Çin, Etnik Bir Kimliği Silmek İçin Önde Gelen Uygur Aydınlarını Hedefliyor.” New York Times, 5 Ocak 2019, https://www.nytimes.com/2019/01/05/world/asia/china-xinjiang-uighur-intellectuals.html.
²⁴² Zenz, yukarıdaki not 42.
²⁴³ Zenz, yukarıdaki not 95. “Sincan Siyasi ‘Yeniden Eğitim Kampları’ Uygurları ‘Dini Aşırılıkla Enfekte Olmuş’ Olarak Görüyor: ÇKP Gençlik Birliği.” Radio Free Asia, 8 Ağustos 2018, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/infected-08082018173807.html.
²⁴⁴ Zenz, yukarıdaki not 95.
²⁴⁵ “Uygur Yurttaşlar Ayrılıkçılıkla Mücadelede ‘İki Yüzlü’ Kişilere Dikkat Etmeli, Yetkili Söyledi,” Reuters, 10 Nisan 2017, https://www.reuters.com/article/us-china-xinjiang-security-idUSKBN17C0HJ.
²⁴⁶ Roberts, yukarıdaki not 34, s. 209.
²⁴⁷ Bkz. Uygur medya uygulaması sahibi Ekpar Asat’ın davası, 2016’da ortadan kayboldu ve bildirildiğine göre 15 yıl hapis cezasına çarptırıldı; Wong, Edward. “Kız Kardeş, ABD Gezisi Sonrası Çin’de Tutuklu Uygur İş Adamını Serbest Bırakmak İçin Mücadele Ediyor.” The New York Times, 9 Mayıs 2020, https://www.nytimes.com/2020/05/09/us/politics/china-uighurs-arrest.html.
²⁴⁸ “Uygur Bölgesindeki Aydınların Zulmü: Sonsuza Dek Kayıp mı?” Uyghur Human Rights Project, Ekim 2020, https://docs.uhrp.org/pdf/UHRP_Disappeared_Forever_.pdf, örn. Sincan Üniversitesi’nde 77 yaşındaki edebiyat profesörü Abdukerim Rahman, Çin Devleti tarafından 50 yılı aşkın süredir övülmesine rağmen “iki yüzlü” olarak suçlandı; Ramzy, yukarıdaki not 241.
²⁴⁹ “Gözaltına Alındı ve Kaybedildi: Uygur Anavatanında Saldırı Altındaki Aydınlar,” Uyghur Human Rights Project, Mart 2019, s. 22; “2016’dan günümüze Çin’de hapsedilen Uygur aydınların listesi.” Xinjiang Victims Database, son güncelleme: 25 Ekim 2020, https://shahit.biz/supp/list_003.pdf.
²⁵⁰ Shepherd, yukarıdaki not 77; Devlete ait bir edebiyat dergisinin genel yayın yönetmeni, bir toplama kampına gönderilme korkusuyla intihar etti. “Devlete Ait Derginin Uygur Editörü Gözaltı ‘Korkusuyla’ İntihar Etti.” Radio Free Asia, 28 Eylül 2018 https://www.rfa.org/english/news/uyghur/suicide-09282018171559.html.
²⁵¹ Bkz. Harris, Rachel. “Sincan’da Kültürel Soykırım: Çin Uygur Kültür Liderlerini Hedefliyor.” The Globe Post, 17 Ocak 2019, https://theglobepost.com/2019/01/17/cultural-genocide-xinjiang/.
²⁵² Allen-Ebrahimian, yukarıdaki not 89; “China Cables | Telegram English.” ICIJ, 2017, http://www.documentcloud.org/documents/6558510-China-Cables-Telegram-English.html.
²⁵³ A.g.e., para. 24.
²⁵⁴ A.g.e.
²⁵⁵ A.g.e., para. 12 ve 15.
²⁵⁶ A.g.e., para. 11; Zenz, yukarıdaki not 95. Orijinal: 教育转化攻坚 jiaoyu zhuanhua gongjian.
²⁵⁷ Telgraf, yukarıdaki not 252.
²⁵⁸ A.g.e., para. 25.
²⁵⁹ Zenz, yukarıdaki not 95; gizli Telgraf, personelin “gizliliği koruma ihtiyacı bilincini” (保密意识 baomi yishi) güçlendirmenin gerekli olduğunu ve “hiçbir kişinin [hiçbir] koşulda gözaltı veya yeniden eğitim hakkında telefon, akıllı telefon veya internet yoluyla bilgi yaymasına izin verilmediğini” eklemektedir. Yetkililerin “ilgili medya röportajları” vermesi veya gözaltı kampanyasıyla ilgili herhangi bir “yetkisiz ifşada” bulunması “kesinlikle yasaktır”. Eski tutukluların da kamplarda yaşananları asla ifşa etmeyeceklerine dair belgeler imzalamaya zorlandığı bildirilmektedir (Mağdur # 46). Kamplardan çıkan bilgiler üzerindeki sıkı kontrol, yetkililerin tipik olarak aşırı kalabalık ve sağlıksız kamplar içinde yıkıcı bir COVID-19 salgınını örtbas etme olasılığı konusunda endişeleri artırmaktadır.
²⁶⁰ Telgraf, yukarıdaki not 252, para 20.
²⁶¹ A.g.e., para. 18.
²⁶² Shepherd ve Pitel, yukarıdaki not 63. (Çin’in önde gelen demograflarının Uygur doğum oranlarını çok yüksek olarak nitelendirdiğini aktararak); Zenz, yukarıdaki not 179, s. 7.
²⁶³ Çin’in Uygurlarına Yatakları Paylaşmaları Söylendi, yukarıdaki not 64.
²⁶⁴ Zenz, yukarıdaki not 179, s. 18. ²⁶⁵ Çin Uygur Doğumlarını Kesiyor, yukarıdaki not 191.
²⁶⁶ İndirme sayfası: http://archive.is/ZDatc. 克州2018年上半年扶贫开发工作总结 暨下半年工作计划.Doc., Kèzhōu 2018 nián shàng bànnián fúpín kāifā gōngzuò zǒngjié jì xià bànnián gōngzuò jìhuà.Doc., “Kezhou’da 2018’in İlk Yarısında Yoksullukla Mücadele ve Kalkınma Çalışmalarının Özeti ve 2018’in İkinci Yarısı İçin Çalışma Planı”, Google Docs, https://drive.google.com/file/d/1P9fWaGeVA1l-458m5SYT2D7drmsW2UfC/view?usp=sharing&usp=embed_facebook; Zenz, yukarıdaki not 179, s. 16.
²⁶⁷ A.g.e., s. 15-16.
²⁶⁸ A.g.e., s. 11-12.
²⁶⁹ A.g.e., s. 19.
²⁷⁰ Davidson, Helen, “Twitter, Çin ABD büyükelçiliğinin Uygur kadınlarının artık ‘bebek yapma makineleri’ olmadığını söyleyen gönderisini kaldırdı,” Guardian, 10 Ocak 2021, https://www.theguardian.com/world/2021/jan/10/twitter-removes-china-us-embassy-post-saying-uighur-women-no-longer-baby-making-machines; Orijinal Bağlantı: https://twitter.com/chineseembinus/status/1347247602094534658.
²⁷¹ Qin, yukarıdaki, not 203.
²⁷² Smith Finley ve Klimeš, yukarıdaki not 74.
²⁷³ A.g.e.
²⁷⁴ Mağdurlar # 1414, 1540, 2209 ve 3623.
²⁷⁵ Bosna v. Sırbistan, yukarıdaki not 13, para. 344 (Savcı v. Krsti´c, Dava No. IT-R 98-33-T, Karar, para. 580 (2 Ağustos 2001)’den alıntı); ayrıca bkz. Hırvatistan v. Sırbistan, yukarıdaki not 168, para. 390 (kültürel ve dini mekanlara yapılan saldırıları yok etme niyetinin kanıtı olarak göstererek).
²⁷⁶ “Kamu Güvenliği Kılıfı Altında, Çin Binlerce Camiyi Yıkıyor.” Radio Free Asia, 19 Aralık 2019, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/udner-the-guise-of-public-safety-12192016140127.html; “Kültürel Silme.” Australian Strategic Policy Institute, 24 Eylül 2020, https://www.aspi.org.au/report/cultural-erasure.
²⁷⁷ Kuo, Lily. “Açığa Çıktı: Çin’in Sincan Camilerini Yıkma Misyonuna Dair Yeni Kanıtlar.” The Guardian, 7 Mayıs 2019, https://www.theguardian.com/world/2019/may/07/revealed-new-evidence-of-chinas-mission-to-raze-the-mosques-of-xinjiang.
²⁷⁸ Uydu görüntüleri ve görgü tanığı ifadeleriyle doğrulandığı üzere: Kültürel Silme, yukarıdaki not 276. The Guardian ve Bellingcat tarafından yapılan başka bir yoğun araştırmaya göre, 2016 ile 2018 arasında analiz edilen camilerin ve türbelerin yüzde 42’si kısmen veya tamamen yıkılmıştır, buna Uygurlar için merkezi bir uygulama olan toplu hac yerleri de dahildir. Görgü tanığı ifadeleri, sayının çok daha yüksek olduğunu göstermektedir; bkz: Kuo, yukarıdaki not 277.
²⁷⁹ Çin Binlerce Camiyi Yıkıyor, yukarıdaki not 276.
²⁸⁰ Smith Finley, yukarıdaki not 57; Kültürel Silme, yukarıdaki not 276.
²⁸¹ A.g.e.
²⁸² Thum, Rian. “Sincan’ın Mekansal Temizliği: Bağlam İçinde Mezar Tahribatı.” 24 Ağustos 2020, Made in China Journal. https://madeinchinajournal.com/2020/08/24/the-spatial-cleansing-of-xinjiang-mazar-desecration-in-context/.
²⁸³ Kültürel Silme, yukarıdaki not 276.
²⁸⁴ Grose, yukarıdaki not 44; Zenz, yukarıdaki not 128.
²⁸⁵ Grose, yukarıdaki not 44; ayrıca bkz. Smith Finley, “Uygur İslamı ve Dini ‘Aşırılıktan Arındırma’: Çin’in Sincan’daki ‘Düşünce Özgürlüğü’ Söylemi Üzerine,” Oxford Islamic Studies Online, 2019, http://www.oxfordislamicstudies.com/Public/focus.html.
²⁸⁶ Grose, yukarıdaki not 44.
²⁸⁷ Smith Finley ve Klimeš, yukarıdaki not 74.
²⁸⁸ Grose, yukarıdaki not 44.
²⁸⁹ A.g.e.
²⁹⁰ A.g.e.
²⁹¹ “Uygurlara Yetkililer Tarafından ‘Aşırılıkçı’ Olarak Görülen Müslüman Mimarilerini Yok Etmeleri Emredildi,” Radio Free Asia, 10 Temmuz 2019, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/architecture-07102019140830.html; ayrıca bkz. Smith Finley ve Klimeš, yukarıdaki not 74.
²⁹² Bu yerleri inceleyen ve 2017’de ortadan kaybolan ve muhtemelen Uygur yerel geleneklerini koruma çalışması nedeniyle kaybolan önde gelen Uygur bilgini Rahile Dawut, bir keresinde şöyle yorumladı: “Bu… türbeleri kaldırsaydınız, Uygur halkı yeryüzüyle temasını kaybederdi. Artık kişisel, kültürel ve manevi bir tarihleri olmazdı. Birkaç yıl sonra neden burada yaşadığımızı veya nereye ait olduğumuzu hatırlamazdık.” Kuo yukarıdaki, not 277; ayrıca bkz. Roberts, yukarıdaki not 34, s. 228.
²⁹³ Uluslararası Hukuk Komisyonu Yıllığı, 1996, Cilt. II, İkinci Kısım, s. 45, para. 7, 17. Maddeye Yorum.
²⁹⁴ A.g.e. s. 45, para. 8.
²⁹⁵ Bosna v. Sırbistan, yukarıdaki not 13, para. 199.
²⁹⁶ A.g.e.
²⁹⁷ “‘Entegre Müşterek Operasyon Platformu’ Günlük Esaslar Bülteni, No. 2, ICIJ, China Cables tarafından yayınlandığı şekliyle, http://www.documentcloud.org/documents/6558502-China-Cables-IJOP-Daily-Bulletin-2-Enligsh.html. para. I.
²⁹⁸ “‘Hapishanede Çalışmalar’: Personel Sincan Kampının Ayrıntılarını Ortaya Koyuyor.” Bitter Winter, 27 Kasım 2018, https://bitterwinter.org/staff-member-uncovers-details-of-a-camp/ (her kampın yerine getirmesi gereken Uygur kotalarına tanıklık eden kamp çalışanı).
²⁹⁹ Allen-Ebrahimian, yukarıdaki not 89; ayrıca bkz. Roberts, yukarıdaki not 34, s. 215.
³⁰⁰ Bosna v. Sırbistan, yukarıdaki not 13, para. 198.
³⁰¹ Savcı v. Krstic, yukarıdaki not 142, para. 12 (“Hedeflenen bölümün sayısal büyüklüğüne ek olarak, grup içindeki önemi faydalı bir husus olabilir. Grubun belirli bir bölümü genel grubun simgesi ise veya hayatta kalması için gerekliyse, bu, bölümün Madde [II] anlamında önemli olarak nitelendirildiği bir bulguyu destekleyebilir.”), ve 587, Güvenlik Konseyi Kararı 780 (1992) uyarınca kurulan Uzmanlar Komisyonu’nun Nihai Raporu’ndan alıntı yaparak “bir grubun belirli bir bölümünü, örneğin siyasi, idari, entelektüel veya iş liderlerini yok etme niyetinin, ‘gerçekte öldürülenlerin sayısına bakılmaksızın güçlü bir soykırım göstergesi olabileceğini.’”
³⁰² Gözaltında belgelenmiş ölümlerin bir listesi için bkz. Xinjiang Victims Database, https://shahit.biz/eng/#lists. Ayrıca bkz. “Önde Gelen Uygur Şair ve Yazarın Hapisteyken Öldüğü Doğrulandı.” Radio Free Asia, 25 Ocak 2021, https://www.rfa.org/english/news/uyghur/poet-01252021133515.html. Ayrıca, ilk elden bir anlatıma göre, 80 yaşındaki yaşlı tutuklular toplama kampında işkence ve insanlık dışı muamelenin ana hedefleriydi. İmamlar 20 yıldan fazla hapis cezasına çarptırılabilir ve her zaman kelepçeli ve prangalı olabilirlerdi (Mağdur # 67).
³⁰³ Grose, yukarıdaki not 44, bkz. Bölüm “[Uygur] mekanlarını güzelleştirmenin bir tarihi;” ayrıca bkz. IJOP Bülten No. 20, yukarıdaki not 91.
³⁰⁴ Görgü tanıkları ve Xinjiang Victims Database’den gelen raporlarla doğrulandı, burada İmamlar mağdurların yüzde 13’ünü oluştururken resmi hapis cezası olanların yüzde 29’unu oluşturmaktadır; İnancı Yıkmak, yukarıdaki not 141.
³⁰⁵ Ayrıntılı Hükümet kayıtları, 45 ila 54 yaşları arasındaki erkeklerin demografik grubunun aşırı temsil edildiğini göstermektedir. Yerel belde elektronik tablolarına göre, hane reislerinin yüzdesi en yüksekti. Örneğin, Azatbag Beldesi’ndeki hane reislerinin gözaltı payı yüzde 50,5 ile açık ara en yüksek paydı, bunu yüzde 20 ile “oğullar” takip ediyordu; Zenz, yukarıdaki not 95.
³⁰⁶ Zenz, yukarıdaki not 42; Bir büyükbabanın, torununa dini bilgiyi aktardığı için 2017’de altı yıl hapis cezasına çarptırıldığı belirtilmektedir; bkz. İdeolojik Dönüşüm, yukarıdaki not 114, s. 16, giriş 64.
³⁰⁷ Savcı v. Zdravko Tolimir, Temyiz Kararı, 8 Nisan 2015, para. 263, https://www.icty.org/x/cases/tolimir/acjug/en/150408_judgement.pdf; ayrıca bkz. Hırvatistan v. Sırbistan, yukarıdaki not 168, Yargıç Bhandari’nin Ayrı Görüşü, para. 15-21.
³⁰⁸ Leibold ve Zenz, yukarıdaki not 55.
³⁰⁹ Kesinlikle Merhamet Yok, yukarıdaki not 58.
³¹⁰ Wong, yukarıdaki not 73.
³¹¹ Çin’in Uygurlarına Yatakları Paylaşmaları Söylendi, yukarıdaki not 64.
³¹² Zenz, yukarıdaki not 179.
³¹³ Kesinlikle Merhamet Yok, yukarıdaki not 58.
³¹⁴ A.g.e.
³¹⁵ A.g.e.
³¹⁶ Alecci, Scilla. “Çin Bir Mobil Uygulama Kullanarak Uygurları ‘Tek Tek’ Nasıl Hedefliyor.” ICIJ, 24 Kasım 2019, https://www.icij.org/investigations/china-cables/how-china-targets-uighurs-one-by-one-for-using-a-mobile-app/.
³¹⁷ Wong, yukarıdaki not 1; Wong, yukarıdaki not 7
Comment here